<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979</id><updated>2012-01-30T06:40:19.463-04:00</updated><category term='Marina Arzola'/><category term='Libros'/><category term='Cuentos'/><category term='Rescata a Puerto Rico'/><category term='Soliloquio'/><category term='Narrativa'/><category term='Crítica'/><category term='Periodismo'/><category term='Ateneo'/><category term='Literatura puertorriqueña'/><category term='metus'/><category term='Literatura'/><category term='Miguel A. Fornerín'/><category term='apocalipsis'/><category term='Cezanne Cardona Morales'/><category term='Que mal nos va'/><category term='Literatura dominicana'/><category term='Poesía'/><category term='PPT'/><category term='Español'/><category term='POETAS'/><category term='Anatema'/><category term='Vanessa Droz'/><category term='Cine alternativo'/><category term='Awilda Castro'/><category term='Música'/><category term='Vilma Bayrón Brunet'/><category term='Manuel Martínez Maldinado'/><category term='Ilustres-crítica'/><category term='Ilustres'/><category term='Incidentes'/><category term='Alimentos'/><category term='Chloé S. Georas'/><category term='Noticias'/><category term='Entrevistas'/><category term='Poemas'/><category term='Eventos'/><category term='Opinión'/><category term='PEN Club'/><category term='Luchas'/><category term='Amona'/><category term='Ensayo'/><category term='Ecología'/><category term='Magaly Quiñones'/><category term='Carlos Esteban Cana'/><category term='Cine Puertorriqueño'/><category term='Fernando Cros'/><category term='Cine'/><title type='text'>PANACEAS Y PLACEBOS</title><subtitle type='html'>El realismo en el sentido usual de la palabra, es decir, como descripción más o menos hábil de las verdades preexistentes, no nos interesa y ni siquiera lo discutimos, pues la verdad artística empieza allí donde termina la verdad de la vida.

Vicente Huidobro</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><link rel='next' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default?start-index=101&amp;max-results=100'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>280</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-6880079454990245217</id><published>2012-01-30T06:40:00.002-04:00</published><updated>2012-01-30T06:40:19.482-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Vanessa Droz'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Estrategias de la Catedral</title><content type='html'>&lt;!--StartFragment--&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b style="mso-bidi-font-weight: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;En lasletras, desde Puerto Rico: (Serie &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;i style="mso-bidi-font-style: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;Libros valiosos encontrados en la espesura&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;b style="mso-bidi-font-weight: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;) Después de leer, una vez más, &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;i style="mso-bidi-font-style: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;Estrategias de la Catedral*&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;b style="mso-bidi-font-weight: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b style="mso-bidi-font-weight: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-XmQkMZ5qlVc/TTUViRRzXtI/AAAAAAAAAQ4/HW-IVrNuYaM/s1600/retazos42.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://1.bp.blogspot.com/-XmQkMZ5qlVc/TTUViRRzXtI/AAAAAAAAAQ4/HW-IVrNuYaM/s320/retazos42.png" width="266" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b style="mso-bidi-font-weight: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b style="mso-bidi-font-weight: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="right" class="MsoNormal" style="text-align: right;"&gt;&lt;i style="mso-bidi-font-style: normal;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;A Vanessa Droz&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;Durante cuatro meses se reformulaba lo intenso en tupropia poética. El gesto, ansioso, buscaba otro perfil, quizás menos críptico,quizás menos oneroso; nueva materia para hilar texturas breves y cortas. Y fueen Lisboa donde tu poeta esperaba para darte respuestas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;Entre la muchedumbre errante, sin destino, en El ViejoSan Juan de tus días cotidianos, asumes el trayecto y deambulas adicta, con elhambre temblando vísceras. Antes ya habías acordado con Pessoa algún préstamode secretos artilugios para transformar tragedias en palabras tumefactas yaglomeradas. Tratabas de sentir el frío inclemente del margen en tu propiapiel. Ventana obtusa por donde una vez la cicatriz se quedó a medias y losvicios por los ángeles fueron acentuados. En estos momentos, sin embargo, hasdejado la nave central palpando el aroma del pañuelo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;Poeta, contemplas silenciosa la catedral, mientras esacorpórea densidad apalabrada se transformaba. Y con el mismo temblor internoque puso pie en el atrio ahora te despides. Queda en el mudo corazón ciertasensación liberada. Solo frescura y levedad, tras el camposanto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;-----------------------------------------------&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: ES-PR;"&gt;*&lt;i style="mso-bidi-font-style: normal;"&gt;Estrategias dela catedral&lt;/i&gt; es el tercer poemario de Vanessa Droz, y fue publicado en el2009 por el Instituto de Cultura Puertorriqueña. Este libro, en conjunto con &lt;i style="mso-bidi-font-style: normal;"&gt;Fragmentos del habla&lt;/i&gt;, de Fernando Cros,y &lt;i style="mso-bidi-font-style: normal;"&gt;Poemas de la muerte&lt;/i&gt;, de José MaríaLima, ocuparon los primeros tres lugares en mi selección panorámica de ese año,en el género de la poesía. &lt;span style="mso-spacerun: yes;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;También otroscríticos se ocuparon del mismo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--EndFragment--&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-6880079454990245217?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/6880079454990245217/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=6880079454990245217&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/6880079454990245217'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/6880079454990245217'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2012/01/estrategias-de-la-catedral.html' title='Estrategias de la Catedral'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-XmQkMZ5qlVc/TTUViRRzXtI/AAAAAAAAAQ4/HW-IVrNuYaM/s72-c/retazos42.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-6195933265744513198</id><published>2012-01-21T10:59:00.002-04:00</published><updated>2012-01-23T21:15:46.962-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Español'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Soliloquio'/><title type='text'>La C</title><content type='html'>&amp;nbsp;&lt;style type="text/css"&gt;p { margin-bottom: 0.21cm; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-vYZbsGXljn8/TxrSwmjZEgI/AAAAAAAAAdY/EPSS1lcqw6g/s1600/C.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-vYZbsGXljn8/TxrSwmjZEgI/AAAAAAAAAdY/EPSS1lcqw6g/s320/C.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;ExcelentísimosMiembros de Número de la Real Academia Española:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Medirijo a vuestras mercedes para notificarles que en el transcurso delos últimos meses me he percatado  de un sinnúmero de cambios quele atañen a la forma y manera en que se está manejando el grafema/c/. Estos cambios, aunque en la inmensa mayoría de los casos sonimperceptibles, no deben  escapar su atención y escrutinio debido asu carácter morfonológico.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Tanpronto me percaté de la metamorfosis que sufrió el fonema /c/, medi a la tarea de establecer un método para identificar la naturalezade la misma. El ejercicio me condujo hasta los etruscos que, segúnlos textos que he consultado, fueron quienes inventaron la letra. El estudio preliminar del asunto en cuestión me llevó a pensar quelos cambios  de la consonante /c/ se dieron a causa de un fallo en eldiseño estructural de esta. Y para comprobar mi hipótesis, observé bajo la lupa y el microscopio todas las /c/ que encontré en mibiblioteca (cerca de 50 mil). Luego del escrutinio pudecomprobar lo siguiente:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;1-Encontré que la estructura que los Etruscos le asignaron es establey equilibrada. En su curvatura superior encontré: &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;ielo,&lt;b&gt;c&lt;/b&gt;iencia y &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;ordura. En la curvatura inferior encontré:&lt;b&gt;c&lt;/b&gt;amino, &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;alma y &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;ría. En su columna vertebral ysu colindancia encontré: &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;orazón, &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;ompasión y &lt;b&gt;c&lt;/b&gt;oraje (en suprimera acepción). Para finalizar me falta añadir que la /c/ es unacriatura magnífica en todos los sentidos.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;2-Además, me percaté de que, en algunos casos, a la letra /c/le nacencolmillos de los extremos.  Este fenómeno se puede observar conmayor fclaridad y precisión cuando escrutamos la /c/ de caníbalbajo el microscopio con la lente 5X. Y me parece que siguiéndole lapista al vocablo encontraremos la clave para descifrar el misterioque rodea a la /c/.       &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Yaque he expuesto la metodología que he utilizado durante lainvestigación, me parece prudente dar el trasfondo de la situaciónque me motivó a invertir largas horas  atendiendo el tema encuestión.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Todocomenzó, hace cerca de tres meses, cuando me encontraba leyendo lanovela «&lt;i&gt;El ruido de las cosas al caer»,&lt;/i&gt; de Juan GabrielVásquez, no por gusto, sino porque la profesora de literatura asílo requirió. Y mientras Maya Fritts y Antonio Yammara se miraban conlujuria y, desde sus respectivas hamacas, chismorroteaban sobre lavida y milagros de Ricardo Laverde vi un destello que voló desde uncuaderno de la biblioteca hasta la punta de mis dedos y me obligó acerrar el libro. Dejé el libro sobre la mesa de centro y me dirigíhacia mi habitación y mientras lo hacía, volví a ver el destello.Me dio la impresión de que esta vez se arrastraba en dirección a lacomputadora , mas no le presté atención y continué la marcha.   &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt; Cuandoregresé a la biblioteca, al día siguiente, me topé con que muchos destellos volaban de un lado al otro. Estos eran similares al quedurante la noche  aterrizó entre mis dedos. También, pude comprobarque además de volar algunos de los destellos reptan. En ese instanteme sentí como la protagonista de un cuento de hadas. Todo marchababien hasta que vi a uno de los destellos atacar a otro y fue entoncescuando decidí ponerle fin a la violencia con una buena dosis deinsecticida. Le eché mano al rociador de veneno y derramé sucontenido sobre la melé sin mucho éxito. Entonces decidí imponerel orden a escobazos y en el momento en que estiré el pie paralevantarme del sillón resbalé, gracias al charco de veneno, y rodépor el suelo hasta que fui a dar sobre la trifulca. Me levanté delsuelo, como mejor pude, y al  lograr mi objetivo me percaté de que ,finalmente, había logrado restablecer la cordura. Mientras ambosdestellos yacían en el suelo alargué una mano hasta  alcanzar lalupa y la enfoqué en dirección a los revoltosos e inmediatamentenoté que los destellos eran palabras y que, además, ambascomenzaban con el grafema /c/. La primera en dibujarse en mis pupilasfue Compromiso  y luego acomodada perpendicularmente como si abrazaraa Compromiso estaba Conveniencia.  La escena despertó  mi curiosidady me llevó a acercar la lente y , entonces,  descubrí queConveniencia le había clavado los colmillos a Compromiso en layugular.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Todolo que aquí he narrado me consta de propio y personal conocimiento. Y me parece que si logran corroborar mis hallazgos deben considerarincluir en la próxima edición de la «&lt;i&gt;Ortografía»&lt;/i&gt; un anejoque detalle las precauciones que se deben tomar para manejar concorrección los vocablos que comienzan con la letra /c/.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;MiguelA. Ayala&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Firmado&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Residentede un país repleto de anormales&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;quegustan de escribir misivas &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;quenadie habrá de contestar.              &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-6195933265744513198?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/6195933265744513198/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=6195933265744513198&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/6195933265744513198'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/6195933265744513198'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2012/01/la-c.html' title='La C'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-vYZbsGXljn8/TxrSwmjZEgI/AAAAAAAAAdY/EPSS1lcqw6g/s72-c/C.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-5351195862223197778</id><published>2012-01-09T05:51:00.001-04:00</published><updated>2012-01-09T05:51:13.379-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Entrevistas'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Angélica Gorodischer: entre la inocencia y el lenguaje</title><content type='html'>&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "Lucida Sans Unicode";}@font-face {  font-family: "MS Mincho";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;En las letras, desde Puerto Rico: AngélicaGorodischer: entre la inocencia y el lenguaje&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-T_aBpnatlFs/TLT4skvO1FI/AAAAAAAAAP0/RV6RY0Zq4Bc/s1600/Retazos5.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://1.bp.blogspot.com/-T_aBpnatlFs/TLT4skvO1FI/AAAAAAAAAP0/RV6RY0Zq4Bc/s320/Retazos5.png" width="256" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;por CarlosEsteban Cana&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="line-height: normal; text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;En la extensatrayectoria de Angélica Gorodischer, una llena de universos narrativos quetrascienden la ciencia ficción que le ha dado a conocer a nivel mundial, esevidente su compromiso con lo que es ser mujer y escritora, ya sea en Latinoaméricao en cualquier latitud del planeta. Puntualizaba en 1992, en el prólogo dellibro &lt;i&gt;Mujeres de palabra&lt;/i&gt;: “Somosmujeres de palabras. Estamos construidas de palabras y damos las palabras quetenemos y cumplimos la palabra dada. Cuerpos hechos de palabras a la vez que &lt;i&gt;la palabra es cuerpo&lt;/i&gt;, hemos empezado undía a escribir contra todo porque somos mujeres y porque habitamos uncontinente desgarrado. Cuando escribíamos nuestros primeros textos no nosatrevíamos o no sabíamos abrirnos hacia lo hondo de nosotras mismas para dejarpasar lo necesario, lo inevitable, lo que estaba ahí como un bezoar, cada díamás duro y más poderoso. […] Hasta que un día descubrimos que la cara deléxtasis llegaba desde un lugar misterioso y contradictorio en el que la sangreno es herida sino vida, en el que cae en gotas una savia espesa que resuena enlos rincones sólo habitados por la memoria, en el que hay un lugar más quegozoso para las abuelas morenas o venidas desde el otro lado del mundo, paralas viejas diosas de caderas anchas y vocales líquidas, para la voz. Cuando ellashablan, cuando sabemos cómo dejarlas hablar y oírlas, pasan estas cosas y depronto somos mujeres de palabra que cumplen su palabra, hecha de palabra,dadoras de palabra.”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="line-height: normal; text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Cuando conocía Angélica Gorodischer once años después, cuando se efectuaba el &lt;i&gt;V Encuentro Internacional de Escritoras&lt;/i&gt;,evento que pude cubrir por encomienda de la Oficina de Revistas del Institutode Cultura Puertorriqueña, tenía un conocimiento parcial de la escritora queiba a entrevistar. En los estantes de mi biblioteca personal estaban libroscomo &lt;i&gt;Las jubeas en flor&lt;/i&gt; o &lt;i&gt;Mala noche y parir hembra&lt;/i&gt;, perodesconocía, por ejemplo, que en ese mismo año circulaba en librerías del mundoanglosajón la traducción de su novela más conocida, Kalpa Imperial, realizadapor la eminente escritora de ciencia ficción Úrsula K. Le Güin. &lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Desconocía que Gorodischer llegaba al &lt;i&gt;Encuentro&lt;/i&gt; en Puerto Rico después dehaber organizado simposios similares en Argentina entre 1998 y 2002.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="line-height: normal; text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;DespuésGorodischer ha continuado su obra, publicando novelas y colecciones de cuentos.Continuó también con sus &lt;i&gt;Grupos dereflexión sobre la escritura&lt;/i&gt;, y en el 2007 recibió un premio por toda suobra (integrada por más de 30 títulos) en Estados Unidos y fue declaradaCiudadana Ilustre de Rosario ese mismo año. Han sido muchos los premiosrecibidos por una obra que ha sido publicada por diversas editoriales comoLumen y Emecé. También recibió &lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Premio Dignidad &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;de la Asamblea Permanente por losDerechos Humanos. Por todo lo anterior no me sorprendería de que fueragalardonada con el Premio Cervantes o que fuera nominada al Premio Nobel poralguna prestigiosa institución cultural.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="line-height: normal; text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;A continuaciónguardo silencio y dejo que sea la propia Angélica Gorodischer quien nos hable,en sus propias palabras.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;AngélicaGorodischer&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;: La gente en general empieza con poemas, intenta con la poesía. Yonunca escribí poesía. Ni siquiera a los 16 años. Cuando una está enamorada y elotro no te quiere, y entonces son las grandes tragedias de amor. Nunca escribípoesía. Tampoco he escrito teatro. Bueno, ensayitos pequeños para los periódicoso para revistas o para lo que fuera sí, pero yo digo que he venido a este mundoa contar.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Yo aprendí a leer a los cincoaños. Además nací en una casa llena de libros. Los libros fueron mis juguetes.¡Las muñecas me parecían horribles! Siempre me parecieron horribles yestúpidas. En cambio, los libros tenían de todo. A los cinco años aprendí aleer y empecé a leer desesperadamente todo. Claro, lo primero que leí fueronlos libros que mi mamá me prohibió, como es lógico. “Esto no lo leas”. A loscinco minutos yo lo estaba leyendo. Algunos no los entendí. Otros los entendí yme encantaron. Y bueno, leí todo, todo lo que encontraba. Y a los siete años -alos siete años- lo recuerdo perfectamente, decidí que iba a ser escritora.Estaba leyendo &lt;i&gt;Las minas del rey Salomón&lt;/i&gt;y dije: ‘Yo quiero escribir esto’, pero claro, &lt;i&gt;Las minas del rey Salomón&lt;/i&gt; ya estaba escrito. Así que tenía queescribir otra cosa. Bueno, y después leí de una manera omnívora. Me traguétodo, pero todo. Leí libros buenos, libros regulares, porquerías, genialidades.El siglo de oro, los griegos, novelas policiales, pornografía, novelas rosa, &lt;i&gt;best-sellers&lt;/i&gt;, lo que me cayera a lasmanos. Leía todo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Los escritores nacen de loslectores. No hay otra. Los escritores también nacen de los lectores. Yo creoque una vez que uno lee, lee, lee, se vuelve loca escribiendo. Se quema laspestañas, sigue leyendo y un día una escribe. No hay otra.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Yo nací en Buenos Aires porcasualidad, porque mi papá estaba ahí, con mi mamá. Claro, porque tenía untrabajo en Buenos Aires pero después nos volvimos a Rosario, de donde era lafamilia de mi mamá, y yo he vivido toda la vida en Rosario. Rosario queda ahí,no más. Queda a 300 km de Buenos Aires que para nosotros no es nada. 300 km esla vuelta a la esquina. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Rosario es casi una prolongaciónde Buenos Aires, es el mismo tipo de ciudad. Tiene el mismo tipo de literaturaurbana. Más chica que Buenos Aires. Buenos Aires tiene 9 millones de habitantesy Rosario tiene millón y medio. Las dos están al lado de ríos monstruosos. Lasdos tienen el mismo clima. Y bueno, hay una autopista que uno va a la mañana aBuenos Aires y vuelve a la tarde, cosa que yo hago a menudo. En general voy dosveces por mes a Buenos Aires porque mi editorial está en Buenos Aires, ytambién una cantidad enorme de amigos y compromisos. Así que cada 15 días yoestoy en Buenos Aires. Mucho no aguanto porque es una ciudad monstruosa, perodos días o día y medio aguanto. Después digo: ‘¡Ay! Quiero ir a mi casa” y mevuelvo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Dije lo que había dicho Bernard Shaw,&lt;i&gt;a los siete años tuve que interrumpir mieducación para entrar a la escuela&lt;/i&gt;. Entonces hice la escuela primaria, hicela escuela secundaria, entré en la universidad. ¿Qué iba a hacer? Aprender lasletras, filosofía y letras. Entré en la facultad. Entonces llegué a cuarto añoy dije: ‘Que diablos estoy haciendo acá’. Y me fui, si yo no quería serprofesora, yo quería ser escritora. Y es cierto, es lo que encuentro. A vecesno, pero en general el marco de la academia es algo que limita mucho y queimpone un lenguaje, un discurso que es muy contraproducente cuando uno quierehacer narrativa, poesía o teatro. Es muy difícil que salgan de allí buenospoetas, buenos narradores, buenos dramaturgos. Salen excelentes investigadores,excelentes críticos, a quienes yo respeto muchísimo porque yo no podría hacereso. Se me haría absolutamente imposible. Pero también reconozco que no sólo lorespeto y me parece admirable, sino que no quiero hacerlo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Me puse a escribir y yo inventotodo. Imaginación e invención pura. Como te puedo decir. No investigo nada, nome importa ir a las fuentes. Bueno, no escribo novelas históricas tampoco. Perotodo lo que yo escribo es invento. Todo. Todo. Entonces, a propósito de unanovela mía que salió el año pasado decían: ‘¡Que barbaridad! Cómo habrásinvestigado con este asunto de la botánica’. Pues escuchadme, todas esasplantas no existen. Me las inventé yo. No puedo ir a investigar. No tengotiempo, ni paciencia. Entonces yo me invento todo. Por eso y durante un tiempohice ciencia ficción, porque ahí me parecía que tenía más libertad, pero laciencia ficción me duró tres libros, más o menos. Y despu&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;és ya me harté.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Ademásme alimenté de Borges como nos alimentamos de Borges todos los argentinos.Borges es el papá de todo el mundo, en toda la Argentina. Borges defendiósiempre la ciencia ficción. Fue el primero que hizo un prólogo a un libro deciencia ficción. Hizo el prólogo de las &lt;i&gt;Crónicasmarcianas&lt;/i&gt; de Ray Bradbury. Y si vos vas a los textos de Borges te vas aencontrar con mucho de eso. &lt;i&gt;Tlon, Uqbar,Orbis, Tertius&lt;/i&gt;, por ejemplo, &lt;i&gt;Labiblioteca de babel&lt;/i&gt;. Todas esas cosas son absolutamente ciencia ficción. &lt;i&gt;Las ruinas circulares&lt;/i&gt;. Realmente Borgesfue un defensor de la novela policial y de la ciencia ficción. Defendió lasliteraturas marginales, cosa que me llena de emoción, de ternura y de amor. Yotambién estoy de acuerdo en que las literaturas marginales son las que hacencrecer la literatura.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Todosmis libros son distintos. Lo que pasa es que la marca de la ciencia ficción esmuy fuerte. Yo no escribo literatura realista. No puedo. No me sale. Siemprepasa algo. Siempre empieza todo muy suavemente y de repente le doy con elfierro al lector en la cabeza. Y Bueno, lo jodo. ¿Qué quieres que le haga?Porque hay algo que interviene allí que no tiene nada que ver. ¡Y Dios me librey me guarde, no me vayas a hablar de realismo mágico porque te pego! &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Laliteratura de Cortázar sí, después ya me traicionó ese hombre. Pero todos esoscuentos hasta &lt;i&gt;Rayuela&lt;/i&gt;, el &lt;i&gt;Libro de Manuel&lt;/i&gt; ya no. Cuando se pusoideologizante dejó de interesarme. Mi único compromiso es con el lenguaje.Aparte del compromiso con el lenguaje, que es lo que me marca como escritora,yo puedo tener una posición política que efectivamente la tengo. Pero eso notiene nada que ver con mi escritura. Yo no voy a escribir un libro parademostrar que tal. No. ¡Un corno! A la narrativa se entra por la puerta de lanarrativa, no por la puerta de la ideología. Si vos entrás por la puerta de laideología puedes escribir un ensayo, un panfleto. Bueno, que sé yo, un libro defilosofía, lo que se te cante. Pero si vas a escribir narrativa entrás por lapuerta de la narrativa y no importa. Lo único que importa, como decía elmaestro Borges, es escribir en estado de inocencia. Es decir, sin plantearte adonde va eso. Eso no va a ninguna parte, va al trabajo con el lenguaje.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;El día quela humanidad adquirió la palabra, adquirió el hecho de ser humanidad. Antes no.Sin palabras no se es humanidad. Cuando se produce lo que se llama la políticadel nombre, ahí es donde se va realizando esa humanidad que venía de lo quevenía del &lt;i&gt;hommo habilis&lt;/i&gt;, o del &lt;i&gt;hommo erectus&lt;/i&gt;, y todavía no el &lt;i&gt;hommo sapiens&lt;/i&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;De mipropia obra, mi novela preferida es &lt;i&gt;Prodigios&lt;/i&gt;,que es lo mejor que he escrito en mi vida. Prefiero la novela y el cuento comogénero. Los dos me gustan y depende de qué es lo que estoy escribiendo. Cadatexto reclama su propia forma. En cuento hay un libro que se llama &lt;i&gt;Menta&lt;/i&gt;, que es uno de los que a mí megusta. Hay un libro que se llama &lt;i&gt;Comotriunfar en la vida&lt;/i&gt;, cuidado, eh, que no es un libro de auto ayuda. ¡Diosme libre y me guarde! Es un libro de cuentos siniestros. Bastante siniestros. &lt;i&gt;Las Jubeas en flor&lt;/i&gt;, ese es un libro decuentos y algún otro que está por ahí.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Elcuento es un género más difícil. Lo que pasa es que la novela es másabsorbente. Yo he estado cinco años escribiendo una novela. Una novela. Y estábien. Es una cosa como una enfermedad, pero el cuento es más difícil porquetiene que ser redondito y lisito, y brillante si es posible. La novela puededejar cabos sueltos, puede incluso ser una especie de batiburrillo de un montónde cosas. El cuento jamás.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Elcuento se vende muy bien, pero las editoriales tienen sus líneas. Laseditoriales son un negocio, finalmente. Entonces ellos dicen que la novela sevende mejor que el cuento. Cosa que es cierto hasta cierto punto, porque elcuento es un género muy territorio de la plata, tanto uruguayo como argentino,muy del río de la plata. Y hay cuentistas extraordinarios que se venden muybien, pero es una especie de círculo vicioso. Las editoriales dicen que sevende mejor la novela, y entonces la gente escribe novelas. Y el cuento, noescriben cuentos pero entonces... Es una tontería total. Para las editorialesel cuento es un muy terreno raro.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Cuandorecién empezaba a escribir en forma profesional, escribí dos novelas que eranhorribles. Por supuesto las tiré. Las rompí y las tiré. Después escribí unanovela con la que gané un premio, un premio importante, se llama &lt;i&gt;Floreros de alabastro, alfombra de bokhara&lt;/i&gt;,una novela semi policial, por supuesto, sobre las cosas que le pasan a unamujer. Contada en primera persona. Después viene una novela que se llama &lt;i&gt;Jugo de mango&lt;/i&gt;, después &lt;i&gt;Kalpa Imperial&lt;/i&gt;, que ha tenido cuatro ocinco ediciones, no sé cuántas. Después viene &lt;i&gt;Prodigios&lt;/i&gt;. A nivel editorial no pasó nada con &lt;i&gt;Prodigios,&lt;/i&gt; la compraron tres gatos, pero yo creo que es lo mejorque he escrito en mi vida. Lo que pasa es que es una novela muy difícil.Difícil de leer. Yo comprendo que el lector la abre y dice: ‘¡Ay! ¡Qué horror!’y la deja. Juego con el lenguaje constantemente. La estructura es unaestructura lineal perfectamente clara, no pasa nada, lo que es difícil es ellenguaje usado.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;De vezen cuando escribo un cuentito porque como la novela es una especie deenfermedad. Uno tiene que poder respirar y para poder respirar escribo uncuento. A mí me pasa por lo menos que los libros de cuentos se hacen así. Derepente, yo digo: ‘Ah, pero tengo 17 cuentos, ¿a ver de estos cuáles sirven?Sirven estos diez. Bueno, ya tengo un libro de cuentos.’ En general ni me doycuenta que estoy haciendo un libro de cuentos. Pero ahora estoy escribiendootra novela. Qué se le va a hacer. Es como irremediable. Y no te puedes imaginarcomo re-escribo. Re-escribo, re-escribo y después re-escribo. Harto corrijo ycorrijo y corrijo constantemente. Corrijo siempre en pantalla. No imprimo hastatener todo perfectamente claro. Y como te decía antes, yo escribo en estado deinocencia como decía Borges. Escribo por escribir, y escribo por escribirporque tengo que escribir, porque es mi misión en la vida. ¡Caramba!&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; es comunicador, escritor ycrítico. Edita el boletín cibernético &lt;i&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico&lt;/i&gt;. Periodista cultural, ha entrevistado yconversado con escritores de todo el orbe iberoamericano, es además poeta ynarrador. Fue miembro de la Junta Directiva del &lt;i&gt;Pen Club&lt;/i&gt; y se ha desempeñado como Coordinador Editorial para el Institutode Cultura Puertorriqueña. Publicado por el &lt;i&gt;MovimientoCultural&lt;/i&gt; &lt;i&gt;Abrace&lt;/i&gt; e incluido endiversas antologías como &lt;i&gt;Los rostros dela Hidra, La gaceta virtual&lt;/i&gt; o &lt;i&gt;Estanciasdel sol&lt;/i&gt;, este autor es fundador de &lt;i&gt;TallerLiterario&lt;/i&gt;, colectivo que en el 2011 cumple 20 años de fundación.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-5351195862223197778?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/5351195862223197778/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=5351195862223197778&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5351195862223197778'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5351195862223197778'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2012/01/angelica-gorodischer-entre-la-inocencia.html' title='Angélica Gorodischer: entre la inocencia y el lenguaje'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-T_aBpnatlFs/TLT4skvO1FI/AAAAAAAAAP0/RV6RY0Zq4Bc/s72-c/Retazos5.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-8347542552884587758</id><published>2012-01-01T08:00:00.000-04:00</published><updated>2012-01-01T08:00:04.987-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Awilda Castro'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>Homenaje de Año Nuevo a la poeta Awilda Castro Suárez</title><content type='html'>&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }p { margin: 12pt 0cm; font-size: 12pt; font-family: "Times New Roman"; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;En las letras, desde Puerto Rico: Homenaje de Año Nuevo ala poeta Awilda Castro Suárez*&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Poeta del exilio y la nostalgia&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-N7ENikgvb4I/Tv9f6GvIyFI/AAAAAAAAAdI/0E5cti7Mv04/s1600/Foto+Blog.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-N7ENikgvb4I/Tv9f6GvIyFI/AAAAAAAAAdI/0E5cti7Mv04/s320/Foto+Blog.png" width="239" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Enla bitácora colectiva &lt;i&gt;Derivas&lt;/i&gt;, dirigida por Axel Alfaro e Isabel Batteria,Awilda Castro publicó una valiosa parte de su obra, de la que se encuentradisponible en el Internet. Poemas, cuentos y breves ensayos narrativos figuranen Derivas bajo su nombre.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Confecha del lunes, 24 de octubre de 2005 la poeta inicia &lt;b&gt;&lt;i&gt;La odisea de empacar el corazónque se queda&lt;/i&gt;&lt;/b&gt; con la siguiente frase: “Me quedan 72 horas en PuertoRico.” Y explicaba que ya para el domingo se estaría convirtiendo en una unidadmás, en la estadística de masas encefálicas que se alejaban del charco parabuscar otra cosa. Ampliaba sus razones: “&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Este pedazo de tierra con demasiados peajeses sencillamente hermoso. Lo fastidia el sistema del padrinazgo, los políticosque día a día siguen jalando la cadena para ir descargando este gran inodoro.Toda la masa a la cual le falta civismo y se está matando en las calles sólopara vender más kilos de droga. Me voy porque no me quedan opciones. Aquí nopuedo lograr lo que quiero ser y hace demasiado tiempo que a la isla lametieron en una secadora y me queda pequeña. Sin embargo, esta presión en elpecho aumenta según se me acaban los días.” &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Yaunque Awilda partió de Puerto Rico y se estableció en Reading, Pensilvania,siempre sintió desde la cercanía que establecía la tecnología y la propiadistancia, a su país intacto. Nunca se desentendió de lo que aquí acontec&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;ía y lo queprovocaba parte de su escritura. &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Pero deeso hablaremos luego. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Desdeeste espacio cibernético del escritor Miguel Ayala, les dejo ahora, estimadoslectores, como una muestra de la obra de Awilda que ilustra todo lo anterior.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="EN-US" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;a href="http://www.derivas.net/viaje-de-vuelta-sin-regreso/" title="Permanent Link to Viaje de vuelta sin regreso"&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; text-decoration: none;"&gt;Viaje de vueltasin regreso&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;A todos los expatriados de los 100×35&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;La mirada se me ha azulado de reflejos añejos,&lt;br /&gt;los cultivos salinos han aumentado su producción&lt;br /&gt;y la nostalgia es materia prima para los versos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Paso por los caminos sepia de siempre,&lt;br /&gt;tan vacíos como las calles de pueblo un viernes santo.&lt;br /&gt;voy leyendo los rótulos de mi memoria.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Entro a la tienda de helados sabatinos,&lt;br /&gt;pido uno con pizcas de chocolate,&lt;br /&gt;el dependiente se sonríe y me dice:&lt;br /&gt;señorita, ahora vendemos zapatos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Sigo por la misma calle, desorientada&lt;br /&gt;me duele la cabeza y quiero entrar a la farmacia,&lt;br /&gt;me golpeo con la puerta que dice,&lt;br /&gt;se vende o se alquila por el dueño.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;En las calles ya no está mi risa,&lt;br /&gt;ni las pisadas de los mocasines de colegio&lt;br /&gt;ni los anuncios ambulantes de las bandejas de coco rayado,&lt;br /&gt;ya no queda nada del pueblo de mi nostalgia.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Mi casa sigue en el mismo camino,&lt;br /&gt;Las agujas de bordar siguen, como siempre,&lt;br /&gt;en las manos agrietadas de la vecina.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Llueve, afuera y adentro&lt;br /&gt;se acumula el agua en la misma pocita de siempre,&lt;br /&gt;ya no me parece un río gigantesco que cruzar con mis pies descalzos,&lt;br /&gt;ahora es una mera acumulación de agua que no drena,&lt;br /&gt;sólo me gritan a lo lejos los pedazos de vida que se van derrumbando&lt;br /&gt;y no la voz de mi abuela augurando una pulmonía.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Huyo lentamente,&lt;br /&gt;las jaulas de Pepa están llenas de palomas muertas;&lt;br /&gt;una vieja desmemoriada y agrietada&lt;br /&gt;me llama por mi nombre cariñosamente&lt;br /&gt;y agarra una niña de mirada colmada de abandono.&lt;br /&gt;Sólo veo el ruedo de su vestido rojo antes que la oscuridad se la engulla.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Ya el tiempo se ha tragado los graffitis de mi rebeldía,&lt;br /&gt;escritos con pintura en una noche de elecciones.&lt;br /&gt;Los basureros se han llevado los ideales&lt;br /&gt;y han dejado los zafacones limpios de utopías.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Figuras de rostros desconocidos me sonríen amablemente,&lt;br /&gt;los veo borrosos,&lt;br /&gt;entre la sal y la lluvia de mis ojos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Según me alejo todo se va difuminando,&lt;br /&gt;desapareciendo según lo voy recordando.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Sigo huyendo, lentamente&lt;br /&gt;me alejo,&lt;br /&gt;poco a poco se disipa el último rótulo a mis espaldas:&lt;br /&gt;Bienvenidos a Isabela, 35 kilómetros.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="EN-US" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;a href="http://www.derivas.net/diluviando/" title="Permanent Link to Diluviando"&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; text-decoration: none;"&gt;Diluviando&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;A Nicanor Parra&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Cae otro trueno más,&lt;br /&gt;las calles de Puerto Nuevo &lt;br /&gt;son los canales de esta Venecia desparramada.&lt;br /&gt;Dos viejos, un tecato y una secretaria&lt;br /&gt;se mojan en la parada de la AMA metálica y con techo de rotitos,&lt;br /&gt;un perro rosado de sarna espera bajo una carpa.&lt;br /&gt;El agua sube y sube, &lt;br /&gt;sin lavar absolutamente nada.&lt;br /&gt;Todo se empoza,&lt;br /&gt;el tapón recrudece nuestra psicosis bananera.&lt;br /&gt;Las nenitas de Garden Hills dan otro tarjetazo más a la cuenta de papi,&lt;br /&gt;los chamaquitos de Canales gastan las ganancias del punto en una Lacoste &lt;br /&gt;pa frontearle a las gatas y llevarlas a la cama.&lt;br /&gt;Pedro, el camionero ya no sabe cómo mantener el tró &lt;br /&gt;si sigue subiendo la gasolina.&lt;br /&gt;Misis Martínez busca la salsa más barata &lt;br /&gt;pa ver si le sobra un poquito más del sueldo.&lt;br /&gt;Jorge se acomoda el gabán para ir a su sexta entrevista de trabajo, &lt;br /&gt;de ninguna lo han llamado.&lt;br /&gt;Miguel se rasca el cuerpo,&lt;br /&gt;trata de ignorar los susurros que le dicen que mató mucha gente en Vietnam, &lt;br /&gt;no hay pastilla ni pensión que le lave la conciencia.&lt;br /&gt;Siguen derramándose goterones gordos como ratones&lt;br /&gt;en los cráteres asfaltados de la Avenida Universidad,&lt;br /&gt;como las cuentas del rosario de la doñita que le pide a la Virgencita &lt;br /&gt;que su nene llegue vivo de Irak y pueda disfrutar de todas esas ventajas que leofrecieron cuando se enlistó.&lt;br /&gt;Siguen cayendo rayos que detienen el tren.&lt;br /&gt;El radio anuncia que hay aviso de inundación.&lt;br /&gt;Los conductores siguen sin inmutarse,&lt;br /&gt;Todos saben que ya hace tiempo nos inundamos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="EN-US" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;a href="http://www.derivas.net/cerebros-en-fuga/" title="Permanent Link to Cerebros en fuga"&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; text-decoration: none;"&gt;Cerebros en fuga&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;A Miguel Salgado&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="background: none repeat scroll 0% 0% whitesmoke;"&gt;&lt;span lang="ES" style="color: black; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;Tomamos nuestras maletas,&lt;br /&gt;sin cangrejos que se escapen en el avión,&lt;br /&gt;empacamos el diploma,&lt;br /&gt;susurramos el adiós&lt;br /&gt;para que las calles no se dieran cuenta de la ausencia,&lt;br /&gt;visitamos el cafetín&lt;br /&gt;tratamos de desatar el nudo del destierro&lt;br /&gt;que empezaba a apretar&lt;br /&gt;con un trago de Medalla.&lt;br /&gt;Hicimos la lista de emails de todos los panas,&lt;br /&gt;Agarramos el pasaje de American&lt;br /&gt;con las manos temblando,&lt;br /&gt;rezamos el rosario una vez más,&lt;br /&gt;me voy porque aquí no encuentro trabajo,&lt;br /&gt;porque allá me pagan el doble que aquí,&lt;br /&gt;no pierdo nada con tratar,&lt;br /&gt;estoy cansada de pagar el préstamo estudiantil con los&lt;br /&gt;5.15 que gano en Chilis.&lt;br /&gt;Caminamos por el andén,&lt;br /&gt;quemamos las naves para no tener adónde regresar.&lt;br /&gt;subimos el volumen del cd player para no oír,&lt;br /&gt;nos fuimos sin mirar atrás.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% white; line-height: normal; margin: 12pt 0cm; text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="color: #333333; font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;*Nota: Una serie de artículos en torno a lavida y obra de la escritora Awilda Castro Suárez, recientemente fallecida, sepublicarán en diferentes espacios cibernéticos. &lt;i&gt;Página 0&lt;/i&gt; (de El Post Antillano), &lt;i&gt;Panaceas y Placebos&lt;/i&gt; de Miguel Ayala, &lt;i&gt;Confesiones &lt;/i&gt;de Ángelo Negrón&lt;i&gt;,Bocetos de una ciudad silente &lt;/i&gt;de Ana María Fuster&lt;i&gt;, Sur para caminantes&lt;/i&gt; de Mario Antonio Rosa y &lt;i&gt;Boreales &lt;/i&gt;de Yolanda Arroyo, son algunos de los espacios que se unena este homenaje. Anteriormente, con ese mismo motivo, se habían expresado escritorescomo Nicole Cecilia Delgado, Alberto Martínez Márquez y David Caleb Acevedo.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-8347542552884587758?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/8347542552884587758/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=8347542552884587758&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/8347542552884587758'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/8347542552884587758'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2012/01/homenaje-de-ano-nuevo-la-poeta-awilda.html' title='Homenaje de Año Nuevo a la poeta Awilda Castro Suárez'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-N7ENikgvb4I/Tv9f6GvIyFI/AAAAAAAAAdI/0E5cti7Mv04/s72-c/Foto+Blog.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-3034744575807409693</id><published>2011-12-26T11:11:00.001-04:00</published><updated>2011-12-26T11:11:37.780-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Entrevistas'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Chloé S. Georas'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>En las letras, desde Puerto Rico (Serie Libros encontrados en la espesura)</title><content type='html'>&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "SimSun";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Cambria Math";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "SimSun";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;En las letras, desde Puerto Rico (Serie &lt;i&gt;Libros encontrados en la espesura&lt;/i&gt;) Chloé S. Georas reflexiona sobresu libro &lt;i&gt;Rediviva: lost in trance-lations&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&amp;nbsp;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-4JlY1OzCXQs/TviOc2gPwnI/AAAAAAAAAcY/ngrqwRiM-HQ/s1600/tiempo+nuevo+blog.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-4JlY1OzCXQs/TviOc2gPwnI/AAAAAAAAAcY/ngrqwRiM-HQ/s320/tiempo+nuevo+blog.png" width="255" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Escucho en la voz de Chloé versos de Manuel RamosOtero. Esa noche, sin embargo, hablo con la poeta de imágenes, hablo con lapoeta de palabras. Le pregunto también por los nuevos horizontes creativos yconfiesa un cambio de tono en lo minucioso de las crónicas. Admite, sin rubor, queha utilizado en el lenguaje ciertas dosis deliberadas de ácido y humor paraconfeccionar cuentos, cuentos que se ocupan de seres nómadas, inmersos en losroces propios de vidas aleatorias y migratorias, en los que la diferenciacultural impone irremediablemente el desencuentro de turno. Por un momento, esasprecisas palabras hacen eco y pienso en las muchedumbres inmensas que transitanpasajes diversos del planeta, aquellos que con una bitácora amorfa dan a supaso una cartografía accidental que configura un pasaporte sin fronteras, aveces liviano, a veces pesado. Chloé me sigue hablando. Esta vez habla delfuturo, un futuro incierto lleno de libros sin textos, completamente visuales,con la fotografía como única materia prima. Pero el tiempo apremia y estoy aquípor otro libro suyo, uno que desdeña vilmente las neuronas encargadas delolvido. Publicado en &lt;i&gt;El canon secuestrado&lt;/i&gt;de Isla Negra Editores, el libro se titula &lt;i&gt;Rediviva:lost in trance-lations&lt;/i&gt;. No digo más. Escuchemos brevemente a Chloé: &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;“Rediviva es una exploración de diferentes propuestas,y un aspecto central de las propuestas es la intraducibilidad, es decir, larelación entre el español e inglés como una relación disímil, equívoca y demucha turbiedad. Lo que hago es coger la propuesta convencional de latraducción, que es poner textos encarados como equivalentes, y juego y socavoesa estructura al usar papel traslúcido y papel sólido para solapar versionesdisímiles de poemas traducidos, que puede ser ya la traducción como un estadomental alterado, de trance. Por eso lo describo como trance, como ese estado alteradoque precede todo acto de escritura. Se trata de&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;que la traducción antecede el acto de escritura (no es que viene laescritura y después viene la traducción de esa esencia). Lo que planteo es queno hay una esencia anterior al momento de la traducción, sino que es latraducción misma la que precede el momento de la escritura como un estadomental.”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;“Por eso es que trabajo poemas solos en un idioma comouna traducción. En mi libro una traducción puede consistir de un poema, de dospoemas, de tres poemas, y esos tres poemas pueden ser poemas del mismo idioma,porque también operan como traducciones entre sí. O sea, que los trato comounidades de &lt;i&gt;translations&lt;/i&gt; porque eltrance precede el acto de la escritura.”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;“Rediviva&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; es un libro que a veces se puede poner en parte de sulenguaje muy denso y bastante filosófico.”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-3034744575807409693?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/3034744575807409693/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=3034744575807409693&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/3034744575807409693'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/3034744575807409693'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/12/en-las-letras-desde-puerto-rico-serie.html' title='En las letras, desde Puerto Rico (Serie Libros encontrados en la espesura)'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-4JlY1OzCXQs/TviOc2gPwnI/AAAAAAAAAcY/ngrqwRiM-HQ/s72-c/tiempo+nuevo+blog.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-9065751796337536739</id><published>2011-12-16T19:58:00.000-04:00</published><updated>2011-12-16T19:58:11.227-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Periodismo'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>Periodismo y literatura</title><content type='html'>&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;En las letras, desde Puerto Rico: Periodismo y literatura en voz de RosaMontero, Laura Restrepo y Elena Poniatowska&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-YqpidGAzUGo/Tuvazog-eCI/AAAAAAAAAcM/UfPBiY5QbcQ/s1600/tiempo2.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-YqpidGAzUGo/Tuvazog-eCI/AAAAAAAAAcM/UfPBiY5QbcQ/s320/tiempo2.png" width="259" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Comentaba recientemente Javier Darío Restrepo, Director del ConsultorioÉtico de la &lt;i&gt;Fundación para un Nuevo PeriodismoIberoamericano&lt;/i&gt;, ante un auditorio de comunicadores en Puerto Rico, que elperiodista continúa siendo irremplazable, particularmente, por la calidad de sutrabajo. En tiempos en los que los medios se sirven de avances tecnológicos, inclusopara transformar roles tradicionales en la cadena de información, aquel periodistaque haga entender lo que pasa, que ofrezca antecedentes y ponga en contexto loshechos, es siempre necesario, apuntaba el veterano periodista, experto en ética.Y es que el buen periodista, ese que renueva constantemente su compromiso dehacer pensar, explicar lo que sucede e interpretar la voz de las comunidades,se diferencia de inmediato con respecto a otros seudo-comunicadores que habitanlos medios. Quizás ese perfil que destaca al verdadero periodista se debe a unaética personal y propia que desemboca en eso de &lt;i&gt;ser persona&lt;/i&gt;. Bien lo ejemplificó Kapuscinski cuando título &lt;i&gt;Los cínicos no sirven para este oficio&lt;/i&gt;al libro que se ocupaba sobre el buen uso del periodismo. &lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;A lo largo de mi experiencia como escritor y periodista cultural hereflexionado sobre los puntos de contacto entre la literatura y el periodismo.También he consultado las valiosas reflexiones del Dr. Eugenio García Cuevas (&lt;i&gt;Periodismo crítico, cultura y literatura&lt;/i&gt;),&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Jorge B. Rivera (&lt;i&gt;El periodismo cultural&lt;/i&gt;), y Susana Rotker (&lt;i&gt;La invención de la crónica&lt;/i&gt;). Por lo anterior, no tengo dudas acercade los beneficios que esa relación simbiótica deja en quien aspira a crearmediante la&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;palabra. Hablo, porsupuesto, de los que asumen su vocación literaria como un modo de vida. No deaquellos que pretenden hacer del oficio del escritor algo cercano a lafarándula, con todo lo que eso implica. Pero dejemos que otras voces compartanalgunas impresiones sobre los contactos entre literatura y periodismo. En esteespacio escucharán las voces -porque leer es una forma de escuchar- de RosaMontero, Laura Restrepo y Elena Poniatowska, tres reconocidas escritoras delorbe iberoamericano que se han desempeñado como periodistas. Estas impresiones sedesprenden de diversos conversatorios en los que estas autoras han compartidocon el público lector boricua.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Rosa Montero&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;: Para mí el periodismo es un género literario. Aunque en mi caso yo loasumo como una profesión pero, sin duda, el periodismo escrito es un géneroliterario. Si eres un director de periódico no, pero ser lo que yo soy que esreportera, hacer entrevistas, hacer crónicas, hacer reportajes, hacerartículos, pues eso es un género literario. Y puede ser tan grandeliterariamente como cualquiera de los otros: como la poesía, como el drama,como el ensayo y como la ficción. ¿No? Por ejemplo, &lt;i&gt;A sangre fría&lt;/i&gt; de Truman Capote que es un pedazo de libro enorme,pues es un reportaje, puro y duro es un reportaje.&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;O sea, que desde ese punto de vista lacuestión es hacer bien el género. Claro, hay periodistas espléndidos yperiodistas malísimos, como hay novelistas espléndidos y novelistas malísimos,y luego medianos, más medianos, menos… de todo. Incluso yo creo que hayperiodistas que no son novelistas y que hacen periodismo literario, o sea, queeso es un género en sí. Es muy raro, además, el escritor que cultiva un sologénero. Normalmente pues son, yo que sé, ensayistas y poetas, como Octavio Paz.Yo me considero una escritora que cultiva el ensayo, la ficción y elperiodismo. Lo que pasa es que luego, dentro de lo que cultivas, cada uno tienepuesto el corazón en un lado. Y realmente donde está mi pasión es en laficción, y el periodismo es mi trabajo y pertenece a mi ser social. Pero meestoy acordando ahora, por citar solamente un ejemplo clásico, de Larra que esnuestro escritor romántico español más importante y sólo hizo periodismo. Nohizo nada más que periodismo. Un escritor que realmente lo sigues leyendo 150 añosdespués y es delicioso y maravilloso.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Laura Restrepo&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;: Hoy en día pues ya llevo diez años escribiendo novelas de ficción peroen ese momento, cuando escribí &lt;i&gt;La isla dela pasión&lt;/i&gt;, mi único oficio era el de periodista (un oficio ademásinterrumpido porque yo había tenido que salir al exilio, estaba en México) y teníaque basarme en reportajes, tal como mi oficio me lo indicaba y por eso lanovela está basada en hechos reales. Es una novela, si se quiere, histórica. Ahora,&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;¿&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;dónde termina la realidad y donde empieza la ficción?Y viceversa. Como periodista, cuando tú investigas, la realidad te da una seriede pautas, te da una serie de datos, pero tú te vas haciendo una composicióndel lugar que no necesariamente te la verifica o te la corrobora la propiainvestigación. Comienzas a buscar la pieza que te falta del rompecabezas y, sinembargo, tú tienes la certeza (trastornada, asunto de lógica) la idea de cómodebió ser. Como quien dice hay una pieza que falta pero el contorno de laspiezas vecinas te dicen cómo es esa pieza. En el periodismo es contra la éticaponer esa pieza ahí. Porque tú no tienes como respaldarla con los datos de lainvestigación. La ficción, en cambio, te permite hacer eso. Imaginar cómo pudoser. Te da la licencia para completar.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Elena Poniatowska&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;: Yo he escrito a lo largo de la vida libros de testimonios, que no sonprecisamente novelas. &lt;i&gt;La noche deTlatelolco&lt;/i&gt; es un libro de testimonio. Son las voces entretejidas de toda lagente que vivió o que fue testigo de la masacre de 300 personas en una plazaque se llama la Plaza de las Tres Culturas porque están ahí la culturapre-hispánica, los restos de pirámides, la iglesia de Santiago Tlatelolco,colonial y los edificios muy modernos. Entonces es un libro de vocesentretejidas, de gritos, de dolor, de gente que incluso huía de la plaza (quefue como una ratonera) y fueron &lt;i&gt;balaceados&lt;/i&gt;por detrás. Porque llegaron a los anfiteatros y también a los hospitales genteque tenía heridas de balas en la espalda, en los glúteos, en las piernas, y quefue herida mientras iban corriendo, es decir, a mansalva, a traición, pordetrás. Eso fue en el 68 y en ese año se celebraron las olimpiadas en mi país,entonces recuerdo mucho a una edecán, una niña de 23 años, preciosa, conapellidos alemanes, se llamaba Regina. Y esa niña, que la fue a recoger supadre en el anfiteatro, a la morgue, tenía a lo largo de toda la columnavertebral seis balazos, quiere decir que le dispararon seis veces, y tenía todoel pecho destrozado por balas expansivas que nunca se debieron utilizar.Entonces este crimen no es una novela, es un verdadero crimen sobre el cualquise hacer un testimonio. Pero los otros libros son de historia oral, como eldel terremoto de 1985 que fue atroz pero que también da mucha esperanza por lafortaleza de la gente. Y otros como &lt;i&gt;Fuertees el silencio&lt;/i&gt;, también sobre como los &lt;i&gt;paracaidistas&lt;/i&gt;toman las tierras en mi país, los desaparecidos políticos, los ángeles de laciudad, aquellos que vienen a la cuidad durante una época y son pordioseros. Y,por otro lado, están estas novelas que ya son novelas más de ficción, comopodrían ser &lt;i&gt;Paseo de la reforma&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Tínisima&lt;/i&gt;, aunque &lt;i&gt;Tínisima&lt;/i&gt; está basada en la vida de una fotógrafa mexicana, y loscuentos del libro &lt;i&gt;De noche vienes&lt;/i&gt;.Pero siempre, como soy periodista, hay una base de realidad, hay una base deverdad, porque yo creo que ningún escritor escribe en ficción pura. Siempre hayun personaje que lo marca a uno, que recuerda a uno lo que dice. Yo creo queuno siempre escribe ficción a partir de la realidad.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-9065751796337536739?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/9065751796337536739/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=9065751796337536739&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/9065751796337536739'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/9065751796337536739'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/12/periodismo-y-literatura.html' title='Periodismo y literatura'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-YqpidGAzUGo/Tuvazog-eCI/AAAAAAAAAcM/UfPBiY5QbcQ/s72-c/tiempo2.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-3272534214308315576</id><published>2011-12-08T22:08:00.001-04:00</published><updated>2011-12-08T22:10:51.513-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Eventos'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Noticias'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Narrativa'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Ensayo'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cuentos'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Regala poesía en navidad</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-KYiqK-JSGBY/TuFtlA27B1I/AAAAAAAAAb0/MwKm45DnysE/s1600/regala_poesia.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="640" src="http://2.bp.blogspot.com/-KYiqK-JSGBY/TuFtlA27B1I/AAAAAAAAAb0/MwKm45DnysE/s640/regala_poesia.jpg" width="412" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-3272534214308315576?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/3272534214308315576/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=3272534214308315576&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/3272534214308315576'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/3272534214308315576'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/12/regala-poesia-en-navidad.html' title='Regala poesía en navidad'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-KYiqK-JSGBY/TuFtlA27B1I/AAAAAAAAAb0/MwKm45DnysE/s72-c/regala_poesia.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-2797484185172396928</id><published>2011-12-05T15:42:00.001-04:00</published><updated>2011-12-05T15:48:09.319-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Ateneo'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cine alternativo'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cine'/><title type='text'>SUR A SUR Festival de Cine Alternativo</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-Ju8vdlTO4uQ/Tt0ft7w1zpI/AAAAAAAAAbU/UM1sHUFKvyQ/s1600/Ateneo+logotipo.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" src="http://4.bp.blogspot.com/-Ju8vdlTO4uQ/Tt0ft7w1zpI/AAAAAAAAAbU/UM1sHUFKvyQ/s1600/Ateneo+logotipo.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0.17in;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-WVdrgdLmyEI/Tt0fhdFNHNI/AAAAAAAAAbM/PaWHtj2Yj6Q/s1600/1atene.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" src="http://3.bp.blogspot.com/-WVdrgdLmyEI/Tt0fhdFNHNI/AAAAAAAAAbM/PaWHtj2Yj6Q/s1600/1atene.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;b&gt;SURA SUR, Festival de Cine Alternativo en su Séptima Edición&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;,presenta la serie itinerante de películas del &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;NewYork African Film Festival, &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;enel Ateneo Puertorriqueño, Puerta de Tierra en San Juan, los días 8y 9 de diciembre de 2011 a partir de las 6:00 de la tarde. ElFestival se enriquece con una selección del trabajo mássobresaliente de nuevos cineastas africanos. Como en años anterioresse exhibirán cortos, y largometrajes de países como Nigeria,Francia, África del Sur, Cuba, Senegal y Mali, entre otros.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0.17in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;De&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;Sur a Sur&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;tiene como objetivo retomar la discusión de África en los frentesculturales y sociales del país, disfrutando a la vez de unaexcelente muestra de Cine contemporáneo de este continente. Sin dudauna oportunidad única, ya que muy pocas veces nuestras salas de cineproyectan películas de estas regiones, tan maravillosas e ignoradasen nuestra conciencia nacional. El Festival abre una ventanacontinental con el África del siglo XXI utilizando el cine comovehículo de enseñanza sobre sus problemáticas pero también sobresus grandes aportaciones.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0.17in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;Dentrode la cartelera se presentarán películas y cortes de carácterinternacional tales como: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;GuewBi- Sabar dances of Senegal&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;;la animación: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;Kirikouand the wild beast&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;;el cortometraje de ciencia ficción africano&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;Pumzi&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;;la película Beyond the ocean/ Apres Lócean; Shirley Adams, entreotras.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0.17in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;Sura Sur&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;hace una invitación a todos los fanáticos del buen cine a que seden cita en el Ateneo Puertorriqueño el jueves 8 y viernes 9 dediciembre de 2011. Donativo $5.00.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0.17in;"&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;Estaproducción es traída por Southern Hemisphere una organización consede en África del Sur y oficinas en San Juan, que trabaja en lasáreas de manejo de conflictos, mediación, y desarrollo social yeconómico. Para mayor información puede acceder a:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href="http://click.icptrack.com/icp/relay.php?r=54999514&amp;amp;msgid=679590&amp;amp;act=JNBJ&amp;amp;c=493780&amp;amp;destination=http%3A%2F%2Fwww.elpostantillano.com%2F"&gt;&lt;span style="color: #0012c1;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;u&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;www.elpostantillano.com&lt;/span&gt;&lt;/u&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;donde se encuentra la cartelera y horario completo del festival paraeste año, además de información sobre los directores, actores ylas más recientes premiaciones obtenidas a nivel internacional. Paracontactarnos también nos pueden llamar al (787) 722-0435 o vía fax(787) 725-0338.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-2797484185172396928?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/2797484185172396928/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=2797484185172396928&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2797484185172396928'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2797484185172396928'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/12/sur-sur-festival-de-cine-alternativo-en.html' title='SUR A SUR Festival de Cine Alternativo'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-Ju8vdlTO4uQ/Tt0ft7w1zpI/AAAAAAAAAbU/UM1sHUFKvyQ/s72-c/Ateneo+logotipo.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-4441933284900966293</id><published>2011-12-03T20:20:00.001-04:00</published><updated>2011-12-03T20:23:22.919-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Narrativa'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cuentos'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Piezas fundamentales del cuento en Puerto Rico (1989-2009)</title><content type='html'>&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Courier New";}@font-face {  font-family: "Wingdings";}@font-face {  font-family: "Wingdings";}@font-face {  font-family: "Georgia";}@font-face {  font-family: "MS Mincho";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; font-size: 10pt; font-family: "Times New Roman"; }h1 { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; page-break-after: avoid; font-size: 10pt; font-family: "Times New Roman"; }h2 { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; page-break-after: avoid; font-size: 10pt; font-family: "Times New Roman"; font-weight: normal; font-style: italic; }h3 { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; page-break-after: avoid; font-size: 10pt; font-family: "Times New Roman"; text-decoration: underline; }h4 { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; page-break-after: avoid; font-size: 10pt; font-family: "Times New Roman"; font-style: italic; }span.Heading1Char { font-weight: bold; }span.Heading2Char { font-style: italic; }span.Heading3Char { font-weight: bold; text-decoration: underline; }span.Heading4Char { font-weight: bold; font-style: italic; }.MsoChpDefault { font-size: 10pt; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }ol { margin-bottom: 0cm; }ul { margin-bottom: 0cm; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;h1 style="text-align: justify;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;En las letras, desdePuerto Rico: Piezas fundamentales del cuento en Puerto Rico (1989-2009)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-78Lhb55U3tw/Ttq9Ud6n8BI/AAAAAAAAAbE/pVM0hKK69W8/s1600/reloj.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="240" src="http://2.bp.blogspot.com/-78Lhb55U3tw/Ttq9Ud6n8BI/AAAAAAAAAbE/pVM0hKK69W8/s320/reloj.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1 style="text-align: justify;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Intro&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;El mapa no está completo. Alpapel, amarillento en algunas partes, le faltan pedazos. Piezas fundamentalespara descifrar códigos y símbolos. El especialista no se inmuta y se coloca antela lupa. Utiliza también &lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;espejuelos. Noescucha especulaciones, acertijos no fundamentados. Con paciencia escudriña.Toma notas. Se deslinda de lo que se vocifera con fines propagandísticos. Intentafinos trazos. Un apalabrado gesto en la descripción, y devela. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;No todo lo que brilla es oro,y cuando se trata de libros de cuentos algunos asombran por su vestiduraelegante. Pero cuidado, que lo muy vistoso puede ser solamente capota y pintura.Sin embargo, otros títulos, quizás más humildes en su cubierta, y sin presenciamediática, son verdaderas joyas. A veces escondidas en los lugares más remotosy recónditos de la librería.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;En 20 años se han publicadoinfinidad de colecciones de cuentos en Puerto Rico. Hace poco más de cinco &lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;años publiqué una lista que ilustraba lostítulos que considero clásicos en el género, teniendo como marco temporal desdela década del 40 hasta la del 80. Hoy, sin embargo, me ocupa la extensa ofertade los últimos 20 años. Esta vez intento sacar de la bruma, por estardispersas, piezas fundamentales que conforman el perfil editorial de las dospasadas décadas. Algunos de estos libros, los más recientes, se consiguen encualquier librería, incluso en el internet. Otros, lamentablemente, estánagotados, por lo que para poder apreciarles hay que acceder a las salasespecializadas en literatura puertorriqueña.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;En los años recientes hemospresenciado una explosión editorial debido, en parte, a los diversos talleresque ofrecen diversas instituciones. Tanto la Universidad del Sagrado Corazón,con su Programa Graduado de Escritura Creativa, como el Departamento deEstudios Interdisciplinarios de la Universidad de Puerto Rico, así como cursoscortos en diversas instituciones educativas, en su división de educacióncontinuada, y otros proyectos de la misma índole auspiciados por editoriales yotras empresas de carácter privado, llenan sus cursos con un considerablenúmero de personas interesadas en el arte de la palabra. Por otra parte, lasrevistas impresas son, como siempre, terreno fértil, caldo de cultivo. Y elinternet, en esta era cibernética e informática, ha magnificado la dimensión dela pluralidad. Para regocijo de unos y desconsuelo de otros.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h4 style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Coordenadas hemisféricas del mapa:los 90’s&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;En un escrito reciente ubicabael marco generacional de los 90’s entre el nacimiento de Taller Literario(1993) y la publicación de la antología &lt;i&gt;Losrostros de la Hidra&lt;/i&gt; (2008). Mucho ha sucedido en esos tres lustros. Aquíalgunos datos y nombres.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;En los 90’s, publicacionesperiódicas como las revistas &lt;i&gt;Posdata&lt;/i&gt;(que publicaron un emblemático dossier de la narrativa que se generaba en esosaños) y &lt;i&gt;A propósito&lt;/i&gt; convivían con lasestablecidas: &lt;i&gt;Mairena&lt;/i&gt; (en poesía); y conlas de carácter académico como &lt;i&gt;Exégesis&lt;/i&gt;y la &lt;i&gt;Revista del Instituto de CulturaPuertorriqueña&lt;/i&gt;. En este mismo inciso ubicaríamos a las revistas &lt;i&gt;Cayey &lt;/i&gt;y &lt;i&gt;Cupey&lt;/i&gt;. Desde mi punto de vista, los márgenes o las vías alternassiempre han estado en mejor condición y capacidad para configurar nuevas vocescreativas, y, aunque de vida breve, cuando pienso en eso y en la época, meviene a la memoria el colectivo &lt;i&gt;En lamirilla&lt;/i&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;En los noventas fueronimportantes, además, la singular &lt;i&gt;Piso 13&lt;/i&gt;,así como &lt;i&gt;Libro Guía&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;En rojo&lt;/i&gt;. Los talleres de escritura eranofrecidos en la Facultad de Estudios Generales, el Ateneo Puertorriqueño. Y enel Instituto de Cultura Puertorriqueña la cantera era propiciada por el &lt;i&gt;Proyecto para el Fomento del QuehacerLiterario&lt;/i&gt;, bajo la tutela de Vilma Bayrón Brunet. Otro espacio valioso eranlos talleres de Silvia Domenech nombrados como “El poder de escribir”. Lo queantes habían hecho un René Marqués o un Pedro Juan Soto, o el mismísimo EmilioDíaz Valc&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;árcel (que cerrabaciclo docente en esos años), lo comenzaron hacer Magali García Ramis, EdgardoRodríguez Juliá, Coqui Santaliz, Edgardo Sanabria Santaliz, y luego ÁngelaLópez Borrero, Carmen Lugo Filippi, Marta Aponte Alsina, Mayra Santos Febres,Amílcar Cintrón, y después un Mario Cancel, un Alberto Martínez Márquez, unEmilio del Carril, una Janette Becerra en Cayey.&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Taller Literario dio a conocerpoetas de gran aliento creativo como Mairym Cruz Bernal, que para esos años dirigíael colectivo &lt;i&gt;Puertas&lt;/i&gt;, y Elidio laTorre, pero la gran fuente de la revista y su fortaleza estaba en los linderosnarrativos. De sus páginas saltaron nombres como Camilo Santiago, Antonio AguadoCharneco, José Manuel Solá –también poeta-, Juan Carlos Quiñones “Bruno Soreno”&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;(quien no era un desconocido en elpanorama), Ángelo Negrón, Nilda Soto Méndez, Juan Carlos Fred Alvira, RodrigoLópez Chávez –hoy cineasta- y el periodista Joel Villanueva Reyes. Taller fueuna revista que tuvo diferentes ríos tributarios que desembocaron en sunacimiento, desde &lt;i&gt;Senderos&lt;/i&gt; en Catañoal curso de &lt;i&gt;Teoría y práctica narrativa&lt;/i&gt;,ofrecido por Emilio Díaz Valcárcel en Estudios Generales, pasando por lospasillos donde tertuliábamos los estudiantes en Estudios Hispánicos ydesembocando en el enorme delta que fue y es la Escuela de ComunicaciónPública. Pero a pesar de su cercanía a departamentos académicos &lt;i&gt;Taller Literario&lt;/i&gt; siempre estuvo máscerca de las calles del Paseo de Diego. Es decir, nutría parte de su propuestacon escritores que estaban más allá de los linderos universitarios, lo que unadécada más tarde comenzaron a fomentar los talleres personales de escrituracreativa o la propia Universidad del Sagrado Corazón, bajo la rectoría creativade Luis López Nieves. Por todo lo anterior, los escritores ya instalados en laacademia, y los recién llegados pertenecientes a la generación del 80 (particularmentelos egresados de &lt;i&gt;Filo de juego&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;Tríptico&lt;/i&gt;), miraban con cierta suspicaciala propuesta inclusiva de la revista. Unos por la mirada jerárquica, otrosporque simple y únicamente estaban interesados en mitificar su gesta generacional.Lo que al final pagaron los estudiantes que pasaron por el aula ya que sólotenían acceso a una parte de la historia. Por esa razón escritores vinculados a&lt;i&gt;Taller Literario&lt;/i&gt; brillan por suausencia en antologías como &lt;i&gt;Los nuevoscaníbales&lt;/i&gt; o &lt;i&gt;Mal(h)hablar&lt;/i&gt;. Sólodespués, con la llegada de otras revistas y colectivos como &lt;i&gt;El Sótano 00931&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;Zurde&lt;/i&gt;, la gesta de &lt;i&gt;TallerLiterario&lt;/i&gt;, constante por los cuatro costados de la Isla durante la últimadécada del siglo XX, sería valorada en su justa perspectiva.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Para la época, Isla NegraEditores comenzaba a levantar un catálogo que 20 años después de su fundación,asciende a cerca de 300 títulos. Lo que Terranova Editores iniciaría luego enla primera década del siglo XXI . Para esos años noventosos post-guerra fría, sedio en el panorama local la sonada polémica entre&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Mayra Montero y escritores jóvenes como JuanCarlos Quiñones (Bruno Soreno) y Pedro Cabiya (Diego Deni), entre otros. Laprimera, en una de sus columnas que llevaban por nombre &lt;i&gt;Aguaceros dispersos&lt;/i&gt;, se preguntaba dónde estaban los nuevosescritores. Hacía alusión a que ella, en su momento de juventud, había solicitadoun prólogo a José Luis González. Y que esperaba por los nuevos jóvenesliteratos para que le solicitaran, de la misma manera, un prólogo. Desconozco sialguno de esos novísimos llegó a pedir alguna reflexión a Montero para suslibros, pero más allá del dime y direte, El Nuevo Día comenzó sus certámenes. Desdeafuera y desde lejos aquella primera edición del certamen parecía fundamentarsepor la creencia de que después de los 70’s no había ocurrido nada en laliteratura puertorriqueña. Premisa equivocada porque nunca desde el“establishment” se tiene visibilidad completa del panorama. No sé si se deba auna ceguera inherente a la zona de confort, en la que sujetos y sujetas queconforman ese grupo tan selecto, “instalados en lugares privilegiados”, caenuna y otra vez. Lo cierto es que ya sea por arrogancia o porque no quierensalir de la comodidad de sus acojinadas sillas, pierden mucho de lo que sucede enotras vías o márgenes. Ya cuando balbucean algo, eso que ven como algo ‘fuerade serie’ venía ocurriendo hacía tiempo, y pregonan como novedad el mediterráneocuando todos sabemos que hace rato estaba descubierto. Escritores como AlbertoMartínez Márquez, Mario Cancel, Elidio la Torre, y después Julio César Pol yotros, han dicho las cosas como son, y han puesto sobre el tablero las diversasfichas del ajedrez. Yo, por mi parte, he intentado hacer lo propio desde losdiferentes lugares y espacios mediáticos a los que he podido acceder. En esadirección publiqué el ensayo “Lo que es evidente” en las mismísimas páginasdonde había tenido génesis la polémica. Y lo continúo haciendo desde laspáginas sueltas de este boletín.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;También de los 90’s esimportante destacar la colección &lt;i&gt;Aquí yAhora&lt;/i&gt;, de la EDUPR y los inicios de la &lt;i&gt;FeriaInternacional del Libro&lt;/i&gt;. La mini-ficción estuvo representada por C.J.García, quien publicó sus &lt;i&gt;Breves paravideófilos &lt;/i&gt;en 1998. García, en relación al género micro, se convirtió en elrelevo de Ricardo Alegría Pons, que fue publicado en aquella emblemáticaantología &lt;i&gt;17 del taller,&lt;/i&gt; (compiladapor Emilio Díaz Valcárcel y en la estaban incluidos Mayra Montero y EdgardoSanabria Santaliz, entre otros) y que en 1992 publicaría &lt;i&gt;Crónicas sublime de la cotidianidad&lt;/i&gt;). Pons, a su vez, se instalabaen una tradición que tomó fuerza con las miniaturas de Pedro Juan Soto en &lt;i&gt;Spiks&lt;/i&gt; y los aforismos del hostosianomayor, Julio César López. Hubo que esperar hasta el 2005 para ver la primeraantología del cuento hiper breve gracias a la publicación de &lt;i&gt;E.M. (Edición Mínima)&lt;/i&gt;, auspiciada por ElSótano 00931y Publicaciones Gaviotas . Actualmente Christian Ibarra (&lt;i&gt;La vida a ratos&lt;/i&gt;) ha otorgado al génerocierto registro lírico y diáfano que eleva la belleza del lenguaje a otronivel. Por su parte, Ángela López Borrero (&lt;i&gt;Amantesde dios &lt;/i&gt;y &lt;i&gt;En el Nombre del hijo&lt;/i&gt;)y Marta Aponte (&lt;i&gt;La casa de la loca&lt;/i&gt;)entran con pie derecho en la narrativa corta. Poetas como Loreina Santos Silva(&lt;i&gt;Cuentos para perturbar el alma&lt;/i&gt;) eYvonne Ochart (&lt;i&gt;El fuego de las cosas&lt;/i&gt;)incursionan en el género. Benito Pastoriza Iyodo (&lt;i&gt;Cuestión de hombres&lt;/i&gt;) y Juan Carlos Rueda (&lt;i&gt;¡Todos los hombres son iguales!&lt;/i&gt;) continúan la senda dejada porManuel Ramos Otero, quien revolucionaba la narrativa boricua de los 70’s y 80’sescribiendo desde una perspectiva abiertamente homosexual (lo que lograron paralos mismos años, desde la poesía, autores como Nemir Matos y Abniel Marat).Entrada la década siguiente, escritores que transgreden y cuestionan el patriarcadodesde esta perspectiva, como Moisés Agosto (&lt;i&gt;Nocturnoy otros desamparos&lt;/i&gt;), Emilio del Carril (&lt;i&gt;Cincominutos para ser infiel&lt;/i&gt;) y Carlos Vázquez Cruz (&lt;i&gt;8% de desk-cuentos&lt;/i&gt;), encontrarán terreno fértil en los lectores.Propuestas que, sin duda, contribuyeron al cauce generado actualmente por elcolectivo &lt;i&gt;Homoerótica&lt;/i&gt; y escritorescomo Luis Negrón (&lt;i&gt;Mundo Cruel&lt;/i&gt;), MaxChárriez (&lt;i&gt;Delirios de pasión y muerte&lt;/i&gt;)y Yolanda Arroyo Pizarro (&lt;i&gt;Historias paramorderte los labios&lt;/i&gt;).&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h4 style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Coordenadas hemisféricas del mapa: laprimera década del XXI&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;La primera década del sigloXXI está marcada por la presencia ineludible de &lt;i&gt;El Sótano 00931&lt;/i&gt;. Capitaneados por Julio César Pol, esta publicaciónse nutría, en su grupo fundador, de escritores de Arecibo y Ponce. A nivelimpreso ocuparon el lugar de Taller Literario, que aunque trabajábamos en losemblemáticos números 7 y 8, ya nos íbamos configurando más como colectivo, connuestras tertulias ocasionales, y auspiciador de eventos literarios. Hoy, que &lt;i&gt;El Sótano&lt;/i&gt; cumple su primera década, vemosa la distancia necesaria cómo cada uno de los integrantes irrumpió con fuerzaen el ambiente literario y cultural. Los nombres de Federico Irizarry, AmarilisTavárez Vales, David Capiello, Juanmanuel González, Sonia Gaia (JacquelineRivera), Robert Jara, John Torres y después Zuleyka Pagán, bajo la gesta deJulio César Pol, saltaron a primer plano. Desembocó El Sótano en seis volúmenes,tres antologías (Ciudad Paria, Edición Mínima, Puerto Rico-RepúblicaDominicana) y el famoso “Pentateuco” del Sótano-Isla Negra, conformado por lossiguientes títulos: &lt;i&gt;Kischt&lt;/i&gt; porFederico Irrizarry; &lt;i&gt;Realid(h)ades&lt;/i&gt; porAmarilis Tavárez; &lt;i&gt;Sobre todo tussilencios&lt;/i&gt; por González; &lt;i&gt;La luznecesaria&lt;/i&gt; por Julio César Pol; y &lt;i&gt;Fracturasdel devenir&lt;/i&gt; por Torres. Después publicarían sus libros Capiello (&lt;i&gt;Comunión antropoética&lt;/i&gt;), Pagán (&lt;i&gt;Ankh&lt;/i&gt;) y Rivera (&lt;i&gt;La casa en el agua&lt;/i&gt;), sólo Vázquez había publicado anterior a losdemás, en el 2003 (&lt;i&gt;Inimaginado&lt;/i&gt;).Actualmente El Sótano es un proyecto editorial que cuenta, entre los escritoresque integran su catálogo, con la poeta Myrna Estrella Pérez (&lt;i&gt;Miss Carrusel&lt;/i&gt;).&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Mientras eso sucedía comenzabana ser cotidianos en el panorama cultural, los eventos generados por gestores comoAwilda Castro y Raúl Gorras,&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;queactualmente continúan escritores como Yara Liceaga con su serie Poetry is busyy Lady Lee Andrews en The Poet’s Passage, o lugares como La respuesta y susnoches mensuales de poesía. Pero si hablamos de la década pasada fue &lt;i&gt;De-Generaciones&lt;/i&gt; el acontecimiento mayor.Evento que reunió a escritores de cinco décadas diferentes. Julio César Pol (denuevo Julio César) supo configurar el grupo rector con gestores y escritorescomo Alberto Martínez Márquez, Nicole Cecilia Delgado, Nina Valedón, yescritores vinculados a Taller Literario. &lt;i&gt;De-Generaciones&lt;/i&gt;corrió las principales ciudades del País. Integrantes del &lt;i&gt;Movimiento Trascendentalista&lt;/i&gt;, de &lt;i&gt;Guajana&lt;/i&gt;, de &lt;i&gt;Zona de carga&lt;/i&gt;,de &lt;i&gt;Mairena&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Filo de Juego&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;Tríptico&lt;/i&gt;,de &lt;i&gt;Taller Literario&lt;/i&gt;, y otros autores,vinculados o no a colectivos o revistas, fueron representantes de esteencuentro, que iniciaba con escritores que se formaron en los 50’s y concluíacon quienes iniciaban su trayectoria a finales de los 90’s. Fue mi participaciónen este evento, como responsable de la cobertura mediática, lo que me dio elboleto de entrada al &lt;i&gt;Sótano&lt;/i&gt;. Porinvitación de Julio César Pol pude participar, no desde un espacio de liderazgo–lo que me hizo sentir aliviado- sino como uno más en el grupo. En ese tiempo fuiresponsable de la coordinación de medios.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Sin querer, inicié también elemblemático debate cibernético que surgió por ciertas expresiones despectivas &lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;que formuló el crítico Julio Ortega conrespecto a los jóvenes poetas del País. Ajeno a que la historia tenía unapre-cuela. Todo terminó desembocando en el Ateneo. Esa noche el críticoimplicado rectificó posiciones, tanto que terminó su alocución mencionando al &lt;i&gt;Sótano 00931&lt;/i&gt;, y un poeta mejicano diocátedra de lo que es hablar con conocimiento y erudición. Hugo Gutiérrez Vega ofrecióuna de las más conmovedoras conferencias acerca de la literatura puertorriqueña,que he escuchado. Al final de la velada, sin embargo, tuve que enfrentar unintento de censura cuando, en la parte de preguntas y respuestas, me apagaron elmicrófono desde la consola con el claro propósito de que no continuara. Sucedíaque, en esos instantes, yo compartía algunas reflexiones que varios escritores,como Rafael Acevedo, Ana María Fuster, Yván Silén, Elidio la Torre y MarioAntonio Rosa, entre otros, habían formulado como parte de una cadena de correoselectrónicos, que llegó a difundirse hacia diferentes partes del hemisferio.Curioso por demás que al final de la velada se arremolinaran en torno a mí, losescritores más jóvenes en el auditorio. En lo puntualizado no estaba solo. Después,Julio César Pol hizo acopio de la información, y Eugenio García Cuevas, como editorde Diálogo, publicó una cuidadosa y equilibrada selección cronológica, quedevelaba como ocurrió el intercambio, y la importancia del mismo.&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Luego vino el boom de las bitácoras,y el colectivo &lt;i&gt;Derivas&lt;/i&gt; impuso supresencia como plataforma amplia y diversa, creativa y original. De la mano deAxel Alfaro e Isabel Batteria, una serie de escritores publicaban con ciertaregularidad. Aún están disponibles las ediciones especial que desarrollaron,tituladas Pulp, Cursi y Transversa. Entre los que integraban el equipoeditorial figuraban Margarita Pintado, Mayra Rivera Rivera y Raquel Albarrán. Luego,nombres como Yolanda Arroyo, Jocelyn Pimentel, Xavier Valcárcel (que fundaríacon Nicole Cecilia Delgado la valiosa propuesta &lt;i&gt;Atarraya Cartonera&lt;/i&gt;), María de Lourdes Javier, José Borges y ÁngeloNegrón, entre otros, fueron importantes a la hora de popularizar y fomentar eluso de bitácoras o blogs como espacios validos para forjarse una trayectoriapropia, sin necesitar la bendición de “consagrados”. Lo que siempre intentábamosdesde las páginas de Taller se convirtió en norma, y el espacio se democratizó.Así que no sería irracional preguntarse por los libros que saldrán de estasbitácoras. Todavía está por verse el impacto que han tenido las redes sociales,como Facebook o Twitter, en la difusión literaria.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;La lupa focaliza en las piezas&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Todo es nuevo y nada lo es.Aravind Anyathaya (&lt;i&gt;Lajas&lt;/i&gt;) y Elidio laTorre (&lt;i&gt;Septiembre&lt;/i&gt;), siguen los pasosde la Ana Lydia Vega de &lt;i&gt;Falsas crónicasdel sur&lt;/i&gt;. Sheila Candelario publica un libro híbrido (&lt;i&gt;Instrucciones para perderse en el desierto&lt;/i&gt;) en el que la narrativay la poesía conviven en las mismas páginas, propuesta que también habíaexplorado Eduardo Lalo con su &lt;i&gt;Libro detextos &lt;/i&gt;en 1992 y Edgardo Sanabria Santaliz con &lt;i&gt;Las horas púrpura&lt;/i&gt; (1994). Si fue difícil configurar uno de loslibros más emblemáticos del catálogo de Isla Negra Editores y de la literaturapuertorriqueña, &lt;i&gt;Cada vez te despidesmejor&lt;/i&gt; de José “Pepe” Liboy, también guardó cierta complejidad toparse conla versión soterrada de &lt;i&gt;Vindicación delmiedo&lt;/i&gt;, de Camilo Santiago. En esta misma dirección, el santo grial delfuturo le podría corresponder a libros que recojan, por ejemplo, la cienciaficción de J.A. Bonilla, o las miniaturas metaforizadas de Juan Carlos FredAlvira. Lo mismo apuntamos acerca de los claro-oscuros pasajes narrativos deRodrigo López Chávez. Queda por ver que se hará con la centena de historias lúdicasrealizadas por Ángelo Negrón, o con los relatos históricos de Amílcar Cintrón ,y con las narrativas lunares de Sonia Gaia (Jacqueline Rivera). Tampoco podemosdejar de lado las propuestas que, con el paso de los años, hemos ido examinandode forma fragmentada o soterrada. Este ejercicio me permite asegurar que secolocarán en primer plano nombres como Stefan Antomattei, David Caleb Acevedo,Ana Teresa Toro, Sergio Carlos Gutiérrez , Axel Alfaro y Cezanne Cardona . Conestos nombres la apuesta está echada.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Sin duda, el canon actual setransforma en esta década y el nombre de Francisco Font irrumpe con dos títulosde excelencia: &lt;i&gt;Caleidoscopio&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;La belleza bruta&lt;/i&gt;. Experiencia similar ala que Mayra Santos Febres experimentó en los 90’s cuando publicó &lt;i&gt;Pez de vidrio&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;El cuerpo correcto&lt;/i&gt;. En el 2003, un veterano narrador de excelenciapublica con seudónimo. Juan Carlos Quiñones “Bruno Soreno”, autor visceral eirreductible, que recientemente rompió el silencio tras el título que loconvirtió en escritor de culto, &lt;i&gt;Breviario&lt;/i&gt;,vuelve a los lectores con &lt;i&gt;Todos los nombresel nombre&lt;/i&gt;. Con el mismo aliento mítico y con cierto hálito lirico a lo RenéMarqués, se mueve la narrativa deliciosa de Emilio del Carril (&lt;i&gt;Cinco minutos para ser infiel)&lt;/i&gt; y la de RubisCamacho (&lt;i&gt;Cuentos traidores)&lt;/i&gt;. Nuestrasfuentes confirman que Daniel Nina, autor de &lt;i&gt;CharlieGorra Strikes Back&lt;/i&gt; (1996) y aquí representado por la colección &lt;i&gt;En tránsito y otros relatos&lt;/i&gt;, se ocupaactualmente del género ensayístico y afirma que no quiere volver a la narrativacorta. Lourdes Vázquez, constante y laboriosa, es reconocida en el CertamenInternacional de Cuentos Juan Rulfo y configura el libro &lt;i&gt;La estatuilla&lt;/i&gt;. Con &lt;i&gt;Alaska&lt;/i&gt;,una colección para nada insular, Rafa Franco gana el Certamen del Instituto deCultura Puertorriqueña al mejor libro de cuentos en el 2006. Hugo Ríos Cordero,autor de &lt;i&gt;Marcos sin retratos &lt;/i&gt;y &lt;i&gt;A lo lejos, el cielo,&lt;/i&gt; es una presenciaineludible en el panorama desde que fue premiado en el Certamen de Cuento de ElNuevo Día (2002), tal como ocurrió en los 90’s con Juan López Bauzá. En estaselección es imposible ignorar el trabajo de Ana María Fuster Lavín. A lo largode la década, la gestora de &lt;i&gt;BorinquenLiterario&lt;/i&gt;, no se cansa ni se agota, y vemos como su narrativa ha ido madurando.Tras las verdades caprichosas y el réquiem adquieren corporeidad inusual los &lt;i&gt;Bocetos de una ciudad silente&lt;/i&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;De los ya consagrados siempreesperamos algo. Antonio Aguado Charneco viene con la serie &lt;i&gt;Docenas del hornero&lt;/i&gt;, con los &lt;i&gt;Narcocuentos&lt;/i&gt;a la vuelta de la esquina. Los editores deberían ‘molestar’ de igual manera aLuis Rafael Sánchez, a Edgardo Rodríguez Juliá, a Luis López Nieves, a MagaliGarcía Ramis, a Edgardo Sanabria Santaliz, a Ana Lydia Vega y a Marta Aponte,para que suelten novedades en narrativa corta. De autoras como Vanessa Vilches,que nos regaló un libro redondo con &lt;i&gt;Crímenesdomésticos&lt;/i&gt;; de Sofía Irene Cardona, que da cierto aliento quijotesco a &lt;i&gt;El libro de las imaginadas&lt;/i&gt; con respectoa la polifonía que configura el universo narrativo; de Yolanda Arroyo Pizarro,que particularmente con &lt;i&gt;Ojos de luna&lt;/i&gt;dio un libro cuidado de la &lt;i&gt;A &lt;/i&gt;a la &lt;i&gt;Z&lt;/i&gt;; de Christian Ibarra haciendo de lamini ficción una obra de arte; y de Juan Luis Ramos, quien expulsa en &lt;i&gt;Reyerta TV&lt;/i&gt; (y en otros cuentos inéditos)lo aséptico al lenguaje cuentístico, lo que le confiere la irreverencia y‘suciedad’ necesaria para devorarnos con placer un libro de completa vitalidad;de cada uno de ellos esperamos más. Esta lista no contempla libros y autoresque se estrenaron y destacaron durante el 2010, algunos producidos por empresaseditoriales emergentes como &lt;i&gt;La Secta delos Perros, Aventis&lt;/i&gt; y &lt;i&gt;AgentesCatalíticos&lt;/i&gt;. Lina Nieves (&lt;i&gt;Waltzen&lt;/i&gt;),Rubis Camacho (&lt;i&gt;Cuentos traidores&lt;/i&gt;)Pablo Juan Canino (&lt;i&gt;Mi hija es GarcíaMárquez&lt;/i&gt;), Luis Negrón (&lt;i&gt;Mundo cruel&lt;/i&gt;)y Manolo Núñez Negrón (&lt;i&gt;Cuentos delvértigo&lt;/i&gt;), serán evaluados, quizás, para la próxima selección. La que cubradel 2010 al 2030. &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Wingdings; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;J&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Recopilaciones como las que sehan realizado con la obra de Manuel Ramos Otero y Emilio Díaz Valcárcel son másque necesarias, pero es importante que no se trabajen a la ligera e incluyan estudiosy valoraciones que contextualicen la importancia de estos escritores.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 12pt;"&gt;Es imperativo puntualizar quelo que verás aquí, lector, es una mirada general, una vista panorámica alamplio universo de libros de cuentos, publicados en Puerto Rico durante unperiodo de 20 años. El mismo inicia en 1989 y culmina en el 2009. Por loanterior, serán otros trabajos y otros espacios los que me permitirán, o lepermitirán a otros, compartir esa mirada minuciosa, que se detenga título portítulo y autor por autor. Puntualizo, eso sí, que los libros incluidos en estaselección se caracterizan por lo ameno (con cuentos que te capturan y nopermiten que los abandones), el buen uso del lenguaje y otros aspectos comoestilo y originalidad. Al final incluyo, para quien desee indagar más en eltema, una breve bibliografía.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Libros de cuentos (1989-1999)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Mujerestrasplantadas&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Julia L.Ortiz Griffin&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Edil&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1989&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;El fuego delas cosas&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;YvonneOchart&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial de la Universidad de Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-style: normal;"&gt;1990&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Falsascrónicas del sur&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Ana Lydia Vega&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Editorial&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1991&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Tristesaunque breves ceremonias&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Tomas López Ramírez&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cultural&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1991&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Crónicasublime de la cotidianidad&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;RicardoAlegría Pons&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ediciones Compromiso&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1992&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuentos delsí y del no&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;CoquiSantaliz&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Edición de autor&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1992&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Sobre estadifícil tierra&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;FélixCórdova Iturregui&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ediciones Huracán&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;1993&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Las horaspúrpura&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;EdgardoSanabria Santaliz&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cultural&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;1994&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Las nochesdel riel de oro&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;MagaliGarcía Ramis&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cultural&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1995&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Pez devidrio&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Mayra SantosFebres&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Instituto de Estudios Ibéricos&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Universidad de Miami &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;1995&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Amantes dedios&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ángela LópezBorrero&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial de la Universidad de Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1996&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuestión deHombres&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;BenitoPastoriza Iyodo&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;The Latino Press&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1996&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La fea delos mil rostros hermosos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Gisela Paoli&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial de la Universidad de Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1997&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La sustitutay otros cuentos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Juan López Bauzá&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial de la Universidad de Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1997&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h2&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-style: normal;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h2&gt;&lt;h2&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-style: normal;"&gt;Sendero Umbrío&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Antonio Aguado Charneco&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Guamareiito&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1998&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Breves paravideófilos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;C. J. García&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;1998&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Historiastremendas&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Pedro Cabiya (Diego Deni)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1999&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La casa dela loca&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Marta AponteAlsina&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Sopa de letras&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1999&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Libros de cuentos (2000-2009)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La verdaderamuerte de Juan Ponce de León&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Luis LópezNieves&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cordillera&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;2000&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Septiembre&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Elidio LaTorre Lagares&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cultural&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2000&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;¡Todos los hombres soniguales!&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Juan CarlosRueda&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Endikú Ediciones&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2000&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ya vienen abuscarme&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;José ManuelSolá&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ediciones Bairoa&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2001&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Breviario &lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Juan Carlos Quiñones (BrunoSoreno)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2002&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Lajas&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;AravindEnrique Adyanthaya&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;2002&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;En tránsitoy otros relatos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Daniel Nina &lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2002&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Marcos sinretratos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Hugo RíosCordero&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2003&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cada vez tedespides mejor&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;José LiboyErba&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2003&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Estriptís yotros despojos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Javier Bosco&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ediciones Callejón&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;2003&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Laestatuilla&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;LourdesVázquez&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cultural&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2004&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuerpos sindelito&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Walter J.Mucher Serra&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Publicaciones Gaviota&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;2004&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Intentodibujar una sonrisa&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Mario Cancel&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Terranova Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2006&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;8% de desk-cuentos&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;CarlosVázquez Cruz&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cambridge BrickHouse Books&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2006&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Nocturno yotros desamparos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;MoisésAgosto&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Terranova Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;2006&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cincominutos para ser infiel&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Emilio delCarril&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Pasadiso&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2007&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Alaska&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;RafaelFranco Steveens&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Instituto de Cultura Puertorriqueña&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2007&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ojos de luna&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;YolandaArroyo Pizarro&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Terranova Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2007&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Bocetos deuna ciudad silente&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Ana MaríaFuster&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Isla Negra Editores&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2007&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La bellezabruta&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;FranciscoFont&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Tal cual&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2008&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Crímenesdomésticos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Vanessa Vilches Norat&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Cuarto Propio&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2008&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;El libro delas imaginadas&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Sofía IreneCardona&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La Editorial&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2008&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La vida aratos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;ChristianIbarra&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Aventis&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2008&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Reyerta TV&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;JuanluísRamos&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Agentes Catalíticos&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2009&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;u&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Recopilaciones&lt;/span&gt;&lt;/u&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Antología personal&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;h4&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;José Luis González&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;La Editorial&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;1990&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuentos debuena tinta&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Manuel RamosOtero&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Instituto de cultura puertorriqueña&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1992&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuentoscompletos&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h2&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Emilio DíazValcárcel&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Editorial Alfaguara&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2005&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Bibliografía&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h3&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Revistas&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Taller Literario (Primeraserie), &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Colectivo Taller Literario&lt;b&gt;, &lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Carlos Esteban Cana, director, 1992-1999.&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h3&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="text-decoration: none;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Posdata, &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Númeroextraordinario 10-11&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Dossier Narrativa joven, Cuba/ Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1995.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;El sótano00931, &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Colectivo literario. &lt;i&gt;JulioCésar Pol&lt;/i&gt;, director, Volúmenes I-V&lt;/span&gt;&lt;u&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/u&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;2000-2005.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Derivas.net&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;, editores Axel Alfaroe Isabel Batteria.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h3&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Antologías&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;El rostro y la máscara, &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1989&lt;b&gt;, &lt;/b&gt;Isla Negra Editores&lt;b&gt; .&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Mal (h&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;)&lt;b&gt; ab (l) ar, &lt;/b&gt;&lt;i&gt;Edición alcuidado de Marcelino Resto y Mayra Santos Febres&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Fundación puertorriqueña de las humanidades, 1997.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Te traigo uncuento, &lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;compilador&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;LuisLópez Nieves, &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Editorial Universidad de Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;1997.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Los nuevoscaníbales, &lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;edición acargo de Carlos Roberto Gómez, &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Isla Negra Editores.&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Expresiones,&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Instituto de Cultura Puertorriqueña, 2003.&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuentos deoficio, &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Antología de cuentistas emergentes, &lt;i&gt;Mayra Santos-Febres&lt;/i&gt;, editora,&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Terranova Editores, 2005.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Cuadernosdel taller, &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Proyecto para el fomento del quehacer literario&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Instituto de Cultura Puertorriqueña, 2000, 2005.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;h1&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;En elvientre de una isla, &lt;/span&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-weight: normal;"&gt;Taller El barco de Tinta China, AmílcarCintrón Aguilú&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia;"&gt;Co-edición Bianchi editores y Ediciones Pilar, 2006&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-4441933284900966293?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/4441933284900966293/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=4441933284900966293&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4441933284900966293'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4441933284900966293'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/12/piezas-fundamentales-del-cuento-en.html' title='Piezas fundamentales del cuento en Puerto Rico (1989-2009)'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-78Lhb55U3tw/Ttq9Ud6n8BI/AAAAAAAAAbE/pVM0hKK69W8/s72-c/reloj.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-5082316963067045849</id><published>2011-11-23T21:16:00.001-04:00</published><updated>2012-01-23T21:24:19.789-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Soliloquio'/><title type='text'>El tiempo</title><content type='html'>&lt;style type="text/css"&gt;p { margin-bottom: 0.21cm; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-MHZTAE9i5WY/TT-D2VcB7qI/AAAAAAAAARE/w89BU-ljqPQ/s1600/Retazos14.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="266" src="http://4.bp.blogspot.com/-MHZTAE9i5WY/TT-D2VcB7qI/AAAAAAAAARE/w89BU-ljqPQ/s320/Retazos14.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt; Estoytotalmente convencido de que los momentos de mayor lucidez de loshombres se suscitan mientras nos auscultamos el ombligo en busca depelusa. No debería extrañarnos si, algún día de estos, unhistoriador descubre que Albert Einstein tuvo las primeras nocionessobre la teoría de la relatividad mientras uno de sus meñiquesescarbaba el espacio cóncavo de su estómago. De igual manera piensoque bien pudo haberle sucedido a Copérnico, Kepler, Newton y  quiénsabe si hasta Wagner encontró  la música de los &lt;span lang="es-AR"&gt;Nibelungos&lt;/span&gt;en el momento que su dedo índice toco el fondo de las profundidadesde su ombligo. Este fenómeno se da en los hombres de igual maneraque a los perros se les da perseguirse la cola, de manera innata. Ysalvando la distancia de 7 mil millones de millas de distancia quehay entre este servidor, Einstein , Copérnico y los otros portentosde las artes y las ciencias aludidos me place anunciar que, estamañana, mi ombligo cumplió su  cometido.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt; Aunqueno soy muy dado a ver televisión debo &lt;span lang="es-AR"&gt;confesar&lt;/span&gt;que, de vez en cuando, veo la telenovela &lt;i&gt;Amar en tiempos revueltos&lt;/i&gt;que transmite RTVE. La  novela comenzó en los tiempos de la segundarepública española y en los capítulos que se están transmitiendo(por el canal internacional) la trama se    está desarrollando enalgún momento de la década del cincuenta (del siglo pasado). Estamañana, mientras exploraba el vórtice de mi ombligo, me percaté deque durante ese periodo de tiempo los propietarios del bar &lt;i&gt;ElAsturiano&lt;/i&gt; han envejecido poco cuando comparamos su aparienciacontra el tiempo que ha transcurrido y el ir y venir de personajesdurante seis temporadas. E inmediatamente me dije... ¡Ah! eso sedebe a un recurso que están utilizando los guionistas para quePelayo, Marce, Manolita y lo que sucede en el &lt;i&gt;Asturiano&lt;/i&gt; hagala veces de pegamento y elemento aglutinante de la trama. Estoaunque, tal vez, pueda parecerle innecesario o fantasioso sucedetodos los días sin que nos  percatemos. Si le damos un vistazo a lateoría de la relatividad veremos que esta propone que lasdistorsiones en el espacio-tiempo causan  que el tiempo se &lt;span style="font-family: 'Abadi MT Condensed', sans-serif;"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;i&gt;alargue&lt;/i&gt;&lt;span style="font-family: 'Abadi MT Condensed', sans-serif;"&gt;&lt;i&gt;"&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;como sucede cuando nos acercamos al vórtice de un agujero negro&lt;span lang="es-AR"&gt;donde&lt;/span&gt; el tiempo,  prácticamente, sedetiene. Lo que resulta interesante de este fenómeno es que eltiempo para los dueños del asturiano en apariencia transcurre connormalidad. Mas quienes los observamos a la distancia, frente a lapantalla, podemos percibir el &lt;i&gt;alargamiento&lt;/i&gt; del tiempo sinmucha dificultad al igual que lo hacen los científicos por medio susinstrumentos.  En el episodio &lt;i&gt;Singularity&lt;/i&gt; de la serie &lt;span lang="es-AR"&gt;&lt;i&gt;Stargate&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;SG-1 &lt;/i&gt;encontraremos una explicación sencilla yamena del fenómeno ( le parecerá ameno si no le molestan losextraterrestres buenos y malos, toda la sangre y demás efectossecundarios típicos de la ciencia ficción).&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt; Mientrasmi dedo índice disfrutaba su hallazgo, me vino a la mente que hayotras formas de manejar el tiempo de un relato y pensé en la novela,de Alejo Carpentier, &lt;i&gt;El reino de este mundo&lt;/i&gt;. En esta novela elpersonaje, Ti Noel, le sirve al  escritor el mismo propósito que &lt;i&gt;Elasturiano&lt;/i&gt; a los guionistas de la novela. Mas en este caso eltiempo fluye de manera lineal y transcurre desde la juventud delpersonaje hasta su vejez. Además, me parece pertinente indicar queTi Noel es el único personaje ficticio del relato. También, meresulta &lt;span lang="es-AR"&gt;imprescindible&lt;/span&gt; aclarar que todo loque acabo de escribir sobre la novela de Carpentier me lo contóHeida, porque en honor a la verdad le he dedicado todo mi esfuerzo adescifrar el conjuro que pronunció Boukman.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt; Paraconcluir y, a la vez, redondear el momento glorioso que me ha nacidodel ombligo, solo me resta citar a Silvio Rodríguez... &lt;i&gt;Disculpenla molestia, ya me llevo mi boca. A mi edad la cabeza a veces setrastoca.&lt;/i&gt;  También, espero que puedan comprender que desdeaquella noche en que Eulalia, Irene y Chelito me hablaron, a &lt;span lang="es-AR"&gt;esode &lt;/span&gt;las tres de la madrugada, no he vuelto a ser el mismo.            &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-5082316963067045849?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/5082316963067045849/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=5082316963067045849&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5082316963067045849'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5082316963067045849'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/11/el-tiempo.html' title='El tiempo'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-MHZTAE9i5WY/TT-D2VcB7qI/AAAAAAAAARE/w89BU-ljqPQ/s72-c/Retazos14.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-5041444712476123981</id><published>2011-11-16T13:42:00.001-04:00</published><updated>2012-01-21T11:02:27.196-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Narrativa'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura dominicana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Ensayo'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Miguel A. Fornerín'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Los muchos libros</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-_aofkkImo2M/TsP2YsNmRQI/AAAAAAAAAZE/okM__j_m7D8/s1600/Tope+for+nuevo1.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="82" src="http://4.bp.blogspot.com/-_aofkkImo2M/TsP2YsNmRQI/AAAAAAAAAZE/okM__j_m7D8/s640/Tope+for+nuevo1.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; margin: 0px; text-align: left;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #cc0000; font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: x-large;"&gt;&lt;b&gt;Los muchos libros&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px; text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;MIGUEL ÁNGEL FORNERÍN [&lt;span style="color: #2c03ff;"&gt;mediaisla&lt;/span&gt;] Siempre llegan. No siempre podemos (ahora) ahondar en su espesura. Tal vez podamos (por ahora) darnoticias,festejar.Buscar—demomento—elsentidodesupresencia. Luego (mañana) ensayar con ellos a hacer piruetas, a colgar papalotes en el viento.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px; text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px; text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;JuanMartínezCapó:reseñas(1967-1987)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; margin: 0px; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-8O8RxacpEME/TsQLrgEJCYI/AAAAAAAAAaE/VTDRGd-nXjc/s1600/Tooe+for+nuevo+2.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://1.bp.blogspot.com/-8O8RxacpEME/TsQLrgEJCYI/AAAAAAAAAaE/VTDRGd-nXjc/s320/Tooe+for+nuevo+2.jpg" style="cursor: move;" width="239" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;Quien se acerque al libro Juan Martínez Capó: reseñas(1967-1987), Cuentos, Novelas, otras publicaciones y Revistas, compilación de los escritos de este periodista cultural puertorriqueño realizada por Awilda Rodríguez Correa, podrá ver, como desde una atalaya, los movimientos en dos décadas marcaron a la literatura puertorriqueña de fin del siglo XX. Verá también la importancia de una obra que se hizo paso a paso, al lector entusiasta e inteligente; al conciliador y el agudo analista del quehacer cultural y literario. Martínez Capó ha sido un referente para los que hemos intentado comprender a Puerto Rico desde su literatura. El periodismo que le dio luz a estos textos, ya desapareció.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;Era el final de una tradición en la que periodismo y literatura iban de la mano. Las opiniones de Martínez Capó elevaron a los jóvenes autores y sirvieron sus palabras para descubrir los tesoros escondidos del hacer y el decir literario. La publicación es del Instituto de Cultura Puertorriqueña.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;Pejeluna de Ramón I. Suárez Caamal&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; margin: 0px; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-Mckc1HtchjQ/TsQSlNPRl-I/AAAAAAAAAaM/CD9avEgPd7s/s1600/2+for+nuevo2.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-Mckc1HtchjQ/TsQSlNPRl-I/AAAAAAAAAaM/CD9avEgPd7s/s320/2+for+nuevo2.jpg" style="cursor: move;" width="233" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;Una vez más, Edgardo Nieves Mieles, me ha mostrado sus dotes como lector de la buena poesía latinoamericana. Esa que tiene un escondido rumor. Que salta y nos sorprende. Es una vieja edición del poemario Pejeluna de Ramón I. Suárez Caamal, poeta mexicano, que comenzó a publicar en 1979. Es un poeta de límpida expresión. Sin retórica, sin metro, con un ritmo que se sostiene en el aire mismo de la palabra. No es la suya poesía en prosa, pero la toca y la subleva con el ritmo. Sus imágenes,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;claras como el agua, nos muestran la fantasía del aguacero. Lo que está ahí cantado que no tiene, por ningún lado, asas que no lo conviertan en instrumento. De él ha dicho: Ricardo Yáñez: “Poeta del agua y del desasimiento, de la tristeza limpia y de la soledad no descentrada... un poeta sencillo cultivado, inteligente y trascendente.”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;Antología de la poesía higüeyana&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; margin: 0px; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-QQw7M4WlI_o/TsQTHGUPozI/AAAAAAAAAaU/8oEJyJBXFxo/s1600/For+nuevo+3-2.jpg" imageanchor="1" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-QQw7M4WlI_o/TsQTHGUPozI/AAAAAAAAAaU/8oEJyJBXFxo/s320/For+nuevo+3-2.jpg" style="cursor: move;" width="207" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;Crecí viendo a Ernesto Rivera Cedeño recoger, con esmero y dedicación, los viejos poemas de una provincia olvidada en del Este dominicano. Yo también le ayudé, juntos a Amable Montás, y tantos otros, dimos a la estampa la poesía de José Audilio Santana. Podría parecer esto una nota sin importancia, pero los que&amp;nbsp;conocen el movimiento literario que floreció en San Pedro de Macorís, con el modernismo, los hermanos Gastón y Rafael Deligne y Federico Bermúdez, saben que no se puede escribir la historia de ese alto momento de la literatura dominicana sin los nombres de Baldemaro Rijo, Féliz Servio Doucubray (padre), y sus hermanos Pedro y Humberto. El modernismo fue nuestro primer eslabón en la literatura americana. Los de Higüey estuvieron presentes en la provincia polvorienta del Macorís del Mar. Como lo mostro Víctor Villegas en su florilegio de la poesía de SPM. En esta antología, Ernesto Rivera habla no solo de orígenes, sino de un cultivo de la poesía que se extiende en el tiempo. Ha sido Ernesto Rivera, poeta e historiador, el antólogo de esa poesía que muchos olvidan, pero que aparece siempre para testimoniar un decir desde el margen.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;Hostos: Estímulos de vida para cada día&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; margin: 0px; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-XTLcBmOAzao/TsQThiewToI/AAAAAAAAAac/ALA88F-uCog/s1600/for+nuevo+4-2.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://3.bp.blogspot.com/-XTLcBmOAzao/TsQThiewToI/AAAAAAAAAac/ALA88F-uCog/s320/for+nuevo+4-2.jpg" style="cursor: move;" width="223" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;Hay una dinámica en nuestra cultura: olvidar lo importante porque ya no está a la moda. A lo que se agrega el desprecio de lo profundo y el alejamiento de aquello que antes fuera celebrado.&amp;nbsp;Temor a la canonización. Gusto por la novedad, diría un amigo. Me pregunto quién lee hoy a Eugenio María de Hostos, si no tomamos en cuenta al urgente lector que buscar el dato o completar el cuadro cultural. Desde la publicación de sus Obras completasrealizadas enla Habana en 1939, las siguientes generaciones solo han recibido fragmentos de su obra. La crítica cultural parece empecinarse en borrarlo del debate. Es un pensador moralmente problemático... este libro, que se encuentra ahora en su tercera edición, es como el recuerdo de un pensador presente, pero, a la vez, olvidado... y hasta desconocido. Es un pensador nuestro. Así a secas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;Glosas del escribano, de Carlos X. Ardavín&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="color: #ff2d0f; font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font: 14.3px Helvetica; margin: 0px;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; margin: 0px; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-Yn-gcpr87oc/TsQUMG3_5FI/AAAAAAAAAak/6XfspQnsMKg/s1600/fornuevo+5-2.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-Yn-gcpr87oc/TsQUMG3_5FI/AAAAAAAAAak/6XfspQnsMKg/s320/fornuevo+5-2.jpg" style="cursor: move;" width="215" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="margin: 0px;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;Siento un gran placer al leer a Carlos X. Ardavín. Recuerdos los cuadernitos neomodernistas que me enviaba por correo al inicio de nuestra correspondencia. He visto y editado su poesía, sus cuadernos de crítico; he gustado de las reflexiones nostálgicas de su columna semanal en El Listín Diario. Tesón, perseverancia, humildad, dedicación son prendas de un hombre dedicado a los estudios; a realizar su obra y a valorar a la gente que escribe. Las glosas del escribano es el&amp;nbsp;más reciente libro de Carlos X. Ardavín. Dejemos al prologuista, José Kozer, que nos hable de la obra: “Textos que trasudan melancolía, la tristeza del alejado, del que vive la imposibilidad del regreso al país que lo vio nacer, y funda casa, funge de esposo y padre, de hijo ganapán, y de eslabón con la tierra propia en tierra ajena, sin rencor, sin enajenarse, aprendiendo la gran lección de quietud que los grandes maestros de la escritura le prestan día a día al poeta, en su feraz soledad: una soledad desde la cual se vive “el hechizo primero” de la lectura, el recuerdo y recuento de la primeriza escritura, el descubrimiento ingente de los libros.[...] Viñetas, textos eslabonados donde vemos pasar los meses, las estaciones, los lugares, el recuerdo y la actualidad, la obsesión sin desplazamiento que anima al ser a permanecer sentado, leyendo y escribiendo, organizando su existencia en torno a la letra: primores de lo vulgar llamó Ortega a la obra de Azorín; primores de lo cotidiano preferiría llamar a la sucesión de textos de este libro de Carlos X. Ardavín...”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,'Times New Roman',serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-5041444712476123981?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/5041444712476123981/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=5041444712476123981&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5041444712476123981'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5041444712476123981'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/11/los-muchos-libros.html' title='Los muchos libros'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-_aofkkImo2M/TsP2YsNmRQI/AAAAAAAAAZE/okM__j_m7D8/s72-c/Tope+for+nuevo1.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-2299341406352100534</id><published>2011-11-09T21:07:00.001-04:00</published><updated>2011-11-09T21:08:32.494-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Entrevistas'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Narrativa'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cuentos'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Vilma Bayrón Brunet'/><title type='text'>Vilma Bayron Brunet y el Proyecto para el Fomento del Quehacer Literario.</title><content type='html'>&lt;br /&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico: (Serie &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Trayectoriade vida, momentos memorables&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;)Vilma Bayron Brunet y el Proyecto para el Fomento del QuehacerLiterario.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-JRpv0fCqoT0/TVM0VebD8gI/AAAAAAAAARg/VkJkxPy0yRs/s1600/retazos35.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-JRpv0fCqoT0/TVM0VebD8gI/AAAAAAAAARg/VkJkxPy0yRs/s320/retazos35.png" width="213" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;porCarlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Creoque fue la bibliotecaria Wanda Cortés, fundadora junto al poetaGilberto Hernández de la editorial&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Ultimo Arcano&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, quien me habló de lagesta cultural de  Vilma Bayrón Brunet. El primer recuerdo que tengode su persona fue cuando coordinaba una de las &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Lecturasde galería&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; que se efectuaban losmartes en la librería del Instituto de Cultura Puertorriqueña, enaquel entonces ubicada en el &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Convento delos Dominicos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; en el Viejo San Juan.Aquella noche, si la memoria no confunde eventos, era una noche depoesía y poetas jóvenes, en la velada leerían dos escritores queapenas se estaban dando a conocer: Mayda Colón, formadacreativamente bajo la tutela de la Poeta Nacional Magaly Quiñones, yAmílcar Cintrón, este último uno de los fundadores de larevista-colectivo Taller Literario y eventualmente, con los años,coordinador de sus propios talleres de escritura creativa como &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Elpoder de escribir&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; o &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Elbarco de tinta china&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;. Luego de esanoche yo mismo tuve la oportunidad de participar en esos eventos, ymás tarde, al desempeñarme como Coordinador Editorial para laOficina de Revistas del propio Instituto, fuimos compañeros detrabajo; no de departamento, pero sí en la misma agencia.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Entodos esos años vi su gesta constante e incansable en lo que se dioa conocer como el &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Proyecto para elFomento del Quehacer Literario&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;. Y supede los talleres de memoria coordinados por Ángela López Borrero, delos seminarios incluso cibernéticos que se ocupaban del arte deperfeccionar manuscritos, ofrecidos, si no me equivoco, por la propiaVilma. Fui testigo, en primera fila, de los talleres de cuentos queofrecieron Magali García Ramis o Carmen Lugo Filippi, y como olvidarel de apreciación literaria confeccionado por la narradora, poeta yCatedrática de &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Hunter College&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;en Nueva York, Marithelma Costa. La poesía tampoco estuvo ausente ensu gesta y escritoras como Dinorah Marzán, Etnairis Rivera y LoreinaSantos Silva, por mencionar algunas poetas, fueron auspiciadas comotalleristas por el &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Proyecto&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;.Laboriosa como una hormiga, silenciosa pero incansable, sin esaestridencia que sólo busca protagonismo, Bayrón Brunet hizo de sutarea diaria, coordinando todo tipo de eventos relacionados con laliteratura, no un trabajo sino una forma de vida. Tal como lo expresael diccionario acerca de la definición de la palabra ‘gesta’(conjunto de hechos dignos de ser recordados por su trascendencia),su obra, aún hoy, luego de años de haberse retirado del ICP,resuena como si fuera el eco de ondas tangibles. Ya sea a través dela producción editorial que estableció en series como &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Cuadernosde taller&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; o los diversos servicios quecomenzó a ofrecer la Casa Museo Concha Meléndez para la comunidad,Vilma Bayrón Brunet deja una hoja de ruta que marcó el horizontecultural. Sirva esta edición especial de &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; paraofrecerle un sencillo homenaje. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Noqueremos concluir esta introducción sin desearle salud a estaquerida gestora cultural. Esperamos además que las palabras quegentilmente nos obsequiaron escritoras que le conocieron, permitanentusiasmo y aliento para sus futuros proyectos. Ahora, escuchemos,porque leer también es una manera de escuchar, a &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;VilmaBayrón Brunet en sus propias palabras.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;VilmaBayrón Brunet&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;: “En primerlugar tengo que aclarar que no es una iniciativa personal mía.Cuando yo entré a formar parte del cuerpo de funcionarios delInstituto de Cultura Puertorriqueña, a mí me dieron una lista detareas que tenía que llevar a cabo, y entre esas estaba lacoordinación de talleres literarios. O sea que la labor no la trajeyo al instituto, ya estaba dada, por lo menos en el papel. Yo laasumí y lo único que he hecho es cumplir con mi deber comofuncionaria. Lo cogí con mucho beneplácito, firmé la hoja y mepuse a trabajar.” &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Perosí traía un bagaje anterior y conocía, por supuesto, de lo que sehabía hecho antes en talleres y lo que se sigue haciendo eniniciativas particulares y esporádicas, que es quizás la nota quetrataríamos de hacer desaparecer, que no fuera un hecho esporádico,que tuviera una estructura más homogénea y continuada, que es loque en Puerto Rico a veces es sumamente difícil.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Yotraía un bagaje. Antes de llegar a Puerto Rico, tuve una experienciamuy peculiar relacionada con la importancia y trascendencia de lostalleres literarioss. En Nueva York, en mi estancia en Nueva York,entré a un grupo que funcionaba fundamentalmente a base del conceptodel taller literario que fue el grupo Racatá del Colegio Hostos. Yoestaba allí en la Universidad de Nueva York haciendo estudiosdoctorales, pero me incorporé rápidamente a este grupo bajo latutela de Orlando José Hernández, y estaban, entre otros, JuanManuel Rivera, de vez en cuando Yván Silén se colaba por allí.Había muchísima gente, y acabé siendo la coordinadora de esostalleres en un momento dado, entonces eso fue una experienciafundamental para mí. Esencial. Compaginé una cosa con la otracuando llegué al Instituto, y como te digo, no lo impuse yo, me lopropusieron a nivel teórico y lo único que hice fue ponerlo en lapractica.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Seha hecho prácticamente de todo. Lo que se ha intentado hacer, y unpoco para responder a la necesidad que se percibe en el público queresponde a las propuestas, es sencillamente organizar un espacio quepueda propiciar y facilitar las necesidades de tanta gente paraexpresarse. Y no solamente con el taller como cartera de posiblesnuevos valores literarios, sino también talleres enfocados a laformación de un público lector, y esto es sumamente importanteporque nos hemos dado cuenta de que esa necesidad existe a través dela misma experiencia. Esa puede ser una diferencia fundamental conrespecto a otros esfuerzos. Ha ido surgiendo, lo único que hacemoses atenderlo. La función del taller literario, obviamente, no puedeterminar o enfocarse exclusivamente en el lanzamiento de nuevosescritores, sino que hay muchos otros motivos para realizar untaller.” &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Laspersonas que acuden a un taller, todos ellos no han sido luegoescritores, pero sí son personas con una genuina afición por laliteratura, y eso también hay que tenerlo en cuenta, eso es unservicio que se puede ofrecer. Aunque esas personas no se dediquenprofesionalmente a la literatura también necesitan un espacio,necesitan formarse, necesitan desarrollar una destrezas para poderapreciar mejor la obra de los escritores profesionales, y eso lotenemos en cuenta. Tanto es así que organizamos talleresexpresamente de apreciación literaria, exclusivamente para obtenerese objetivo. Talleres a los cuales también llegan futurosescritores porque ellos necesitan, a su vez, esa formación comolectores, o sea, que todo está entremezclado.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Laperspectiva de los talleres se ha ampliado muchísimo. Se ha ampliadotanto que hay personas que acuden a estos talleres por unasnecesidades de expresión literaria que puede tener cualquierpersona, en cualquier sitio. Una persona que intenta escribir poemas,y no pretende ser un escritor famoso, lo que quiere saber es cómo seescribe un poema bien escrito. Entonces ¿por qué negarle esaopción? Queremos abarcar las máximas posibilidades dentro delinterés general que pueda crear la literatura, porque la literaturaes un campo que todavía está un poco a la retaguardia con respectoa otras artes. Se atiende poco. Fuera del ámbito universitarioapenas hay lugares excepto ciertas iniciativas particulares.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Lostalleres a su vez tienen una función importante porque permiten alos escritores la oportunidad de relacionarse con su público. Yotras muchísimas necesidades vinculadas al taller, no nos quedamosen el taller. El taller es el inicio de un panorama más amplio.Junto al taller van actividades de lecturas literarias, las tertuliasque estamos dando en la Casa Concha Meléndez, seminarios queorganizamos. También apoyamos a los escritores que publican suslibros y quieren presentarlos, respaldamos las iniciativas de los quepromueven publicaciones colectivas. Al finalizar los talleres decreación pretendemos publicar algunos libros. La idea no esexclusiva nuestra, existen muchísimos sitios, hay lugares dóndeexisten escuelas de letras que tienen prácticamente este mismoesquema. Y que se dedican, sí, a dar una oportunidad a aquellaspersonas que les interesa aproximarse a la literatura como posiblesescritores futuros o a ese otro público que tiene esa afición.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Queremostambién aproximarnos a géneros menos cultivados. Talleres de poesíapues obviamente se dan. Hay unas cuantas formas de expresiónliteraria que son menos frecuentados por la mayor parte de laspersonas, y nos atrae la idea de proponérselos como opción. La ideade que la gente que quiere escribir se percate de que, por ejemplo,el concepto de memorias es uno muy adecuado para esa persona quequiere dejar un testimonio de ciertas experiencias vividas. Eso nosresultó pertinente.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Enel pasado, antes de que yo entrara al ICP, Abelardo Díaz Alfarohabía ofrecido un taller, también se hizo la publicación del libro17 del taller (fruto del taller que ofreció el escritor Emilio DíazValcárcel de 1976 a 1977 y que contaba entre sus talleristas aEdgardo Sanabria Santaliz, Mayra Montero y Ricardo Alegría Pons).Nosotros, por nuestra parte, hemos establecido la continuidad. Yocomencé organizando talleres de poesía que dirigió Loreina SantosSilva. De ahí salió una agrupación llamada Hontanal que estuvofuncionando un montón de tiempo, y salieron unas cuantaspublicaciones de poetas individuales. Hubo una época en que nodelimitábamos los grupos, por lo que a veces habían hasta 200personas en un mismo grupo porque la afición por la poesía en estepaís es realmente enorme. Aunque no nos combinan bien los elementosde tener, por un lado, un público ávido de poesía y, por otrolado, los editores que patrocinan de forma limitada al género y notienen la conexión directa con ese público que disfruta laexpresión poética. Hay una falta de comunicación, tenemos quecoordinarnos mejor y en eso tenemos que trabajar más.” &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Elpanorama de participación es muy variado en estos talleres y nosparece que es lo mejor que puede pasar. Se requiere una gran madurezen la literatura, aunque hay excepciones (Rimbaud, Vargas Llosa aquíen latinoamerica, que se iniciaron muy jovencitos y demás) pero lohabitual, lo normal, lo esperable e incluso lo deseable es que laobra literaria implica y conlleva madurez. Claro, madurez dentro dela trayectoria literaria, ¿verdad?, no es la idea de que uno puesmadura por un lado sin tener ninguna relación con la literatura. Hayque familiarizarse con lo que se ha hecho, hay que irse formando.Obviamente, que para que una obra literaria sea más lograda lonormal es que sea un proceso lento, contrario a otras artes.”    &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Tambiénhan ofrecido talleres Magali Ramis, Ángela López Borrero, la seriede talleres de poesía terapia que desarrolló Dinorah Marzán. Esetaller, por ejemplo, explora la necesidad del ser humano deexpresarse a través de la palabra. Hemos tratado de abordar laliteratura respondiendo también a la solicitud de las propuestas quenos han hecho los escritores.” &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;“&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Haymuchas anécdotas que puedo compartir, particularmente algunas deesos talleres de Dinorah Marzán. De cierta manera lo que se logradespués del taller permanece, lo que se me ha parecidomaravillosamente afortunado y necesario. En esto que hacemos unotrata de relacionarse con el otro porque esto significa que tú tedas de alguna forma a los demás. En el Proyecto para el Fomento delQuehacer Literario me siento que estoy, no solamente ganando unsueldo. De hecho, se me olvida que estoy ganándome un sueldo y casino me importa el sueldo que me pagan. Y, al final, siempre se notaeso, ese trabajo que nos une más allá de la cuestión meramentelaboral.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;***&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;VilmaBayrón Brunet, la discreta  &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;porMarithelma Costa&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Enlos círculos artísticos suelen encontrarse dos tipos de personas.Por un lado, están las contundentes, las que hacen girar las cabezasal llegar a una reunión, ya sea por sus atuendos, por el volumen desu voz, o por sus personalidades extrovertidas y desbordantes. Delotro se hallan las de signo diametralmente contrario, aquellas que alentrar en la sala lo hacen con discreción, pues saben que noconstituyen ni el centro del universo ni el de los allí reunidos;sino alguien que viene a aprender, a gozar o a aportar.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;VilmaBayrón Brunet pertenece a la segunda categoría. La conocí cuandoestudiaba en Nueva York, y ya practicaba la discreción aguda einteligente. La comencé a tratar en los talleres literarios que seorganizaban en Hostos Community College, y en el círculo de amigosdel poeta Clemente Soto Vélez.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Alllegar a Puerto Rico e integrarse en el Instituto de CulturaPuertorriqueña, su discreción, tenacidad e inteligencia seencauzaron en la gestación de proyectos literarios. Talleres decreación y apreciación literaria, de escritura de memorias, deedición de textos. Grupos que se reunían en la sede del I.C.P., enla Casa Concha Meléndez, y hasta en la misma red, cuando erancibernéticos. Tuve el honor de impartir el de apreciación literariay siempre la vi al pie del cañón, resolviendo los problemas sinnecesidad de reconocimientos; con la íntima seguridad de la laborbien cumplida y la infinita recompensa de ver el efecto que susesfuerzos producían en quienes participaban en aquellos inventos.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Yel golpe de ola de aquel tsunami literario que ayudó a abonar VilmaBayrón Brunet, cristalizó en el colectivo Letras Robadas, grupo quese reúne, no ya en el I.C.P., sino en los parques y espaciospúblicos del país. Ese amor al hecho literario, ese deseo decompartir en grupo y con el corazón abierto el fulgor de la palabraescrita, creció gracias a la discreta, la rebelde y la tenaz Vilma,una persona que no se da por vencida ante la barbarie. Que lucha consu corazón de oro. Que he tenido el privilegio de conocer desde hacevarias décadas, algo que me da muchísima alegría, alegría que semultiplica por poderla compartir hoy aquí.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;Mivida cambió&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;porJessika Reyes&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;ElProyecto del Fomento del Quehacer Literario que dirigió Vilma Bayróndurante muchos años fue una experiencia fundamental en mi vida. Apartir del momento que tomé el primer taller (2004) con lareconocida escritora Carmen Lugo Filippi mi vida cambió. El tallerno sólo me ayudó en el proceso de escritura sino que me unió apersonas que, al igual que yo, amamos las letras. Muchos de loscuentos que allí escribí fueron premiados y se abrieron muchaspuertas para mí. Por otra parte, el grupo de lectura &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;LetrasRobadas, &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #454545;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;elcual dirijo hace dos años, también surge de una de esas reuniones ydel vacío que dejó en nuestras vidas la cancelación de dichoproyecto. Con este breve testimonio quiero hacer ver que la obra deVilma va más allá. Su trabajo dejó semillas que fueron germinandocon el paso del tiempo. Muchas de esas semillas se convirtieron enescritores y escritoras reconocidos, premiados, publicados yrespetados. La labor de Vilma ayudó a formar escritores; sucompromiso avivó la pasión literaria. Gracias, Vilma &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="line-height: 0.25in; margin-bottom: 0.22in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;Lodigo ahora y lo repetiré siempre&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;porYvonne Denis Rosario&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Elquehacer de la literatura puertorriqueña tiene a su haber muchísimasmanos, que han aportado a fomentarla y fortalecerla. Vilma Bayrónconvirtió las de ella en muchas más y atrajo entonces en lacreación literaria talentos que si no fuese por ella no losconoceríamos. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Bayrónme abrió los brazos a la poesía y a la narrativa. En los talleresgratuitos del Instituto de Cultura Puertorriqueña, la poesía quedormía en mí despertó entusiasmada y profunda. No era para menos,allí estaba dirigiéndome la poeta Etnairis Rivera y en la narrativala escritora Marithelma Costa. Vilma fue la que tuvo la gran visiónde traer gente comprometida con nuestra literatura y ponerla a ladisposición de los noveles escritores.  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;AVilma le debo mucha de mi creación por su gran apertura. Mi quehacerliterario tiene también su nombre y es algo que debí decir hacetiempo, pero lo digo ahora y lo repetiré siempre.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-2299341406352100534?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/2299341406352100534/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=2299341406352100534&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2299341406352100534'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2299341406352100534'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/11/vilma-bayron-brunet-y-el-proyecto-para.html' title='Vilma Bayron Brunet y el Proyecto para el Fomento del Quehacer Literario.'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-JRpv0fCqoT0/TVM0VebD8gI/AAAAAAAAARg/VkJkxPy0yRs/s72-c/retazos35.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-8730855450988306344</id><published>2011-11-02T22:14:00.000-04:00</published><updated>2011-11-02T22:14:06.252-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Entrevistas'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Narrativa'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Manuel Martínez Maldinado'/><title type='text'>El Vuelo del Dragón y la obra de Manuel Martínez Maldonado</title><content type='html'>&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;    &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;El Vuelo del Dragón y la obra de Manuel Martínez Maldonado&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-2h27JR09GAY/TGRjeOIDDSI/AAAAAAAAAOc/BifpmIHW6UE/s1600/esferas.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="266" src="http://3.bp.blogspot.com/-2h27JR09GAY/TGRjeOIDDSI/AAAAAAAAAOc/BifpmIHW6UE/s320/esferas.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;porCarlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Ahoraque recién pu&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;blicola edición de &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;dedicada a Olga Nolla recuerdo que la última vez que la escuché fueen el Ateneo Puertorriqueño. En esa ocasión la poeta compartíaauditorio con Angela López Borrero (a quien conocí en el grupoPuertas) y con Manuel Martínez Maldonado. Si no me equivoco,Martínez Maldonado conversó esa noche acerca de su novela &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;IslaVerde&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Despuéssupe de Manuel cuando se le nombró &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Presidentede la Junta de Directores&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;del Instituto de Cultura Puertorriqueña. Y con el tiempo jamásimaginé que trabajaríamos juntos en la directiva del Pen Club dePuerto Rico, una integrada por Juan Antonio Rodríguez Pagán (QEPD),Mario Antonio Rosa, Ana María Fuster, Carlos Roberto Gómez,Martínez Maldonado y este servidor. Indudablemente, con uno u otrode los miembros de esa junta, antes y después, he tenido unarelación estrecha. Pero en lo que se refiere a ese año y a esegrupo rector del Pen Club, fue Martínez Maldonado quien demostrómás solidaridad y respeto hacia mi persona y mis iniciativas.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;FueManuel Martínez Maldonado el principal arquitecto de la visita dedos personalidades de la cultura contemporánea española. Hablo deLuis Antonio de Villena, poeta de referencia generacional en laPenínsula Ibérica, y que ha marcado toda una época dentro lapoesía española de las últimas décadas del siglo XX, y FranciscoBrines, poeta con una vasta obra de corte ontológico que gravita entorno al misterio de la muerte. Publicado por prestigiosaseditoriales como Ediciones Cátedra, Brines recientemente fuegalardonado con el Premio &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Reinade Sofía de Poesía Iberoamericana&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.Los eventos que se realizaron en torno a la visita de estosescritores, eventos que se efectuaron en diferentes partes de PuertoRico -actividades en las que participaron algunos de los poetasnacionales más importantes- fueron los acontecimientos que mejorrepresentan esa época del Pen Club de Puerto Rico (el otro podríaser el premio por toda una obra que se le otorgó en vida a la poetaLaura Gallego). Y como dije al inicio de este párrafo, fue ManuelMartínez Maldonado el responsable principal de la visita de Villenay de Brines a suelo boricua.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Despuésde esa época Manuel Martí&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;nezMaldonado viajó a los Estados Unidos para desempeñarse en laboresejecutivas en el campo de la investigación médica en la Universidadde Louisville. Reconocimiento que se le otorga a personalidades conuna brillante trayectoria. Yo desconocía que Manuel MartínezMaldonado era un prestigioso nefrólogo con valiosos descubrimientosen su especialidad y colaborador consecuente en importantespublicaciones periódicas de la medicina. Tampoco sabía que fuecrítico cinematográfico aunque alguna vez, cuando yo trabajaba enel Canal 6, pude verle en el estudio televisivo cuando se grababa unepisodio del programa &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Encinta&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt; queconducía Rubén Ríos Ávila.  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Herecibido siemp&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;rede Martínez Maldonado una cordial y genuina solidaridad. Recuerdoque entre los pocos comentarios que merecieron las primeras edicionesde este boletín cibernético (que ya hoy se reproduce en diferentespartes del planeta) siempre destacaron las palabras amables yentusiastas de Manuel. Hoy, por todo lo anterior, y con motivo de lapublicación de su nueva novela, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;ElVuelo del Dragón&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,bajo el sello de Terranova Editores, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Enlas letras, desde  Puerto Rico&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;conversa con el amigo y escritor Manuel Martínez Maldonado. ¡Muchasalud para ti, Manuel! Mis respetos, siempre.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 100%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:¿Por qué un poeta como Tú se lanza nuevamente a la narrativa?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;MMM:&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Mis poemas&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;han sido en su mayoría experienciales, anécdotas de mi vidadisfrazadas con la ficción que se elabora para hacer literatura.Aunque sobran los antecedentes en la poesía de todos los tiempos yde muchas lenguas, el poema épico se practica poco hoy día, y lashistorias que quería contar en &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;ElVuelo del Dragón&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;no son amenas a ninguna otra forma que no sea la novela. El amor sepresta mejor para un poemario como lo es &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Novelade Mediodía&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;(Cultural 2003, Verbum 2004), que cuenta una historia sin que sepierda la individualidad de cada poema. Por supuesto, escribí &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;IslaVerde o el Chevy Azul&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;(Verbum 1998), otro libro que, como esta nueva novela, fue de largagestación. Aquella experiencia, me preparó para escribir estelibro. Mi educación como científico e investigador médico mebrindó los métodos  investigativos para el estudio del trasfondohistórico y político de la época en que se desarrolla la trama de&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;El Vuelo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.También influyó, para que ahora cuente historias largas, el quererque mi poesía esté más cerca de la “poesía pura” de JuanRamón y dejar la “protesta” (toda novela es “una protesta”)para lo novelístico.    &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;¿Cómocontrastas el proceso de redacción de la novela con la creación detus libros de poemas?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Yoescribió los esqueletos de mis poemas a mano en libretas; en laslibretitas promocionales que me dan en reuniones científicas, si ladiscusión de las conferencias me aburre; en la página en blanco deun libro que me ha dado una idea; en servilletas; en el plano de unmuseo; en el programa de una obra de teatro o de un concierto o unaópera; en mi Moleskin; hoy día, a veces en mi iPhone; etc. Measeguro de guardarlos, pero los abandono por un tiempo y regreso aellos a ponerles sangre y músculo, y, mucho más tarde, y másimportante, a ponerles piel. Me refiero a ese proceso no siempreexitoso de buscar la palabra precisa y tratar de eliminar lassuperfluas. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Laescritura de mis novelas ha sido más premeditada. La generación denotas ha sido más formal y estructurada. He construido bosquejos dela trama, he escrito guías y descripciones de los personajes, heconstruido árboles genealógicos y trascendencias familiares, y esolo he ido enmarcando en la época, en la historia, con la intenciónde que el lector llegue al punto que comience a cuestionarse qué esverídico y qué es ficción. Además, por el hecho de que hay untrasfondo político importante en &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;ElVuelo del Dragón&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,que presenta tanto las pasiones ideológicas que permearon con sucombustible la llamarada de la guerra civil española, como las queincendiaron al Puerto Rico de la época de Winship, la persecuciónde los nacionalistas, y la creación del Partido Popular, he tratadode permanecer lo menos abanderizado posible. He querido dejar quesean los personajes los que armonicen con sus acciones y suspensamientos sus creencias ideológicas y que le den ellos cuerpo ala trama.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Comote imaginas, ha habido mil correcciones y revisiones; muchos amigoshan hecho sugerencias, lectores profesionales (correctores de prueba)y lectores apiadados han probado el guiso y han sugerido condimentoso encontrado ratas husmeando en algunas esquinas. Es un texto extensoe intenso, y, difícil. No por el lenguaje en sí, que me parece muyasequible, sino por sus complejidades narrativas y la ambigüedadideológica que afecta a algunos de los personajes. Ha sido unproceso arduo, pero apasionante.     &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;    &lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Parabeneficio de los lectores de este boletín ¿de qué se trata &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;ElVuelo del Dragón&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;:Tal vez sepas que el modelo de avión que llevó a Franco desde lasCanarias a Marruecos para comenzar la guerra civil española se leconocía como &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Dragon Rapide. &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Deahí el título de la novela&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt; &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;yque el avión sea un leitmotiv en ella. Dos hombres que son cuñados,uno de izquierdas otro de derecha, están involucrados en lasintrigas que se han suscitado en Madrid. Uno participa en elasesinato de Calvo Sotelo, el otro –desde el clandestinaje y laquinta columna- es responsable del sabotaje del polvorín de Lista,en el que mueren numerosos inocentes. Dado por muerto en el asalto alCuartel de la Montaña por su familia, el derechista, conocido por sualias “Banderilla”, es perseguido por la policía militar. Lapesquisa la encabeza su cuñado sin saber la identidad delsaboteador. Por razones imperiosas, los principales huyen a PuertoRico donde se involucran en la política de la isla antes y durantela militarización que en ella ocurrió en los años precedentes a lasegunda guerra mundial. Aquí se codean con los gobernadores Winshipy Leahy; y las masacres de Río Piedras y Ponce. Las acciones deHitler y Franco, influyen en sus acciones. Una vorágine de intrigas,espionaje y muertes los sigue por el Caribe y los lleva a Cuba y a laFrancia de Vichy durante la ocupación alemana, mientras sus vidasvan uniéndose cada vez más con consecuencias sorprendentes&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;¿Cuálesson tus influencias como escritor? ¿Desde cuando comenzaste aescribir?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Siempre hesido un lector empedernido. Comencé a leer cuando tenía cuatro añosy lo primero que recuerdo haber leído es una serie de libros decuentos de hadas (creo que venían de España) y el Billiken (unaextraordinaria revista Argentina para niños, que aún circula). Loscuentos de hadas (letra grande; oraciones simples) eran orientales,nórdicos y germanos, y estaban ilustrados. Por motivo de esaslecturas y porque en diciembre de 1941 comenzó la guerra mundialcontra Alemania y los japoneses, a los cinco años escribí un cuentode cuatro o cinco oraciones (que desafortunadamente se me ha perdidoen una de mis mudanzas) sobre un vecino de Yauco en su primera misióncomo piloto. Era muy escueto y decía (según recuerdo) exactamentelo que había sucedido. Algo así como: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Fulano,que vive a tantas casas de la mía y es el hermano de mi amiguitafulana, se fue de piloto, y los alemanes&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;(pueden haber sido los japoneses, ya no recuerdo) &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;tumbaronsu P-39&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;(me aprendí los modelos de los aviones de la guerra y los podíadibujar; hoy recuerdo sólo algunos) &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;ymurió&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.Recuerdo que a &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;sister&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;María Caridad, mi maestra de primer grado, le pareció muy lúgubre.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Peropasaron muchos años antes de que volviera a escribir algo que nofuera para la escuela. Leía las asignaciones y aprendía poemas dememoria (Rubén Darío, Llorens, Espronceda, Núñez de Arce) ycuando llegué a sexto grado descubrí las Leyendas de Coll y Toste yotras cosas que me daban a leer mi madre y mi abuela. Pero mi primerainfluencia, algo que hizo decirme “voy a escribir algo así” fuela &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Llamarada&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.Ya estaba en octavo grado y leía una lista ecléctica de materialvariado: La Sombra, Doc Savage, Perry Mason, Ellery Queen, AgathaChristie, comics, novelas “pornográficas”, que eran traídas decontrabando al vecindario por los chicos mayores de diecisiete, talescomo &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;LaPiel&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt; deCurzio Malaparte y &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;LaCoquito&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt; deJoaquín Belda. Éstas las leía de prisa para llegar rápido a lospasajes salaces. Pero no tardó mucho para que cayeran en mis manosAzorín, Pérez Galdós, Hemingway, Fitzgerald, John O’Hara, queconsidero uno de los grandes cuentistas del pasado siglo, y,especialmente, J.D. Salinger, que me condujo a comenzar a escribir&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Isla Verde&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt; (&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;El ChevyAzul), &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;queal principio se llamaba &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Anocheen San Juan, &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;en1961, y cuya influencia asoma en el libro de cuando en cuando. Cadauno de estos autores influyó en mí de forma distinta: Azorín porla belleza de sus descripciones, Galdós porque fue mi primerencuentro con la mezcla de historia y ficción en la literatura (noleí hasta después a Walter Scott y a Dumas), Hemingway por suprecisión y la ausencia de sentimentalismo en su escritura;Fitzgerald por su estilo y su prosa conmovedora; y Salinger por sucomicidad tan triste y real, y su conocimiento de las perturbacionesemocionales de un adolescente. Después, Cervantes, quien me alegrohaber leído después de haber cumplido los treinta, Borges, GrahamGreen, Vargas Llosa, García Márquez, Fuentes, DeLillo, WilliamKennedy, y, recientemente, Aira, Piglia y Bolaño.             &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:¿Por qué escribir? ¿Tienes alguna poética? ¿Un ars poético?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;No creo entendencias del momento ni en “movimientos”. Creo en el deber delartista con su entorno y la sociedad, pero también creo que, a menosque no tenga grandes talentos y sea muy valiente, se debe deconcentrar en expresar sus ideas a través de su arte. Mi “arspoética”, si así se puede llamar, es que puedo ser tierno odevastador, y que digo lo que tengo que decir y no me amedrento antela opinión de muchos o de pocos. He decidido que escribir es unacatarsis emocionante y cautivante. Entiende, por favor, que hagoestos comentarios desde la perspectiva de un novelista que comienzasu carrera, que es cómo me veo. Pero escribir es lo que haré ahorahasta que me muera.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Manuel,tú eres un escritor que se ha codeado con diversos escritores,algunos de la talla de Francisco Brines y Luis Antonio de Villena,quienes visitaron el País gracias a ti… Puedes hablarnos de eso…&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Mis viajescomo conferencista médico y presentador de mis investigaciones mehan traído en contacto con mucha gente en muchos sitios. Pero ledebo parte de mis amistades literarias a mi buen amigo Carlos Prieto(hay varios Carlos Prieto, todos familia y famosos, que incluyen unchelista, y un director de orquesta, que estuvo aquí en el FestivalCasals, de 2006, si recuerdo bien) un nefrólogo español dedicado alos trasplantes renales, que no sólo es un gran aficionado a lamúsica clásica (como sus primos), sino que es primo carnal deCarlos Bousoño. Con Prieto y su mujer fuimos mi mujer y yo a conocera Vicente Aleixandre, en Madrid. Allí estaba Bousoño que durantetreinta o más años visitó al Nobel casi todos los días. DonVicente, que hacía poco había recibido el Nobel, fue un anfitrióngeneroso y de una dulzura indescriptible. Ambos leyeron mis poemas yme alentaron a que publicara; muchos están en &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;LaVoz Sostenida&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;1984. Don Vincente me regaló unos libros autografiados que siempreme acompañan. Mi amistad con Juan Ramón Jiménez fue motivo de&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;conversación porque éste me habíasugerido que me fuera a estudiar literatura a Madrid y que me daríauna carta de presentación para Aleixandre. ¿Qué hubiera sucedidode haber pasado eso? Nunca se sabrá y, en realidad, nunca loconsideré. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Detodos modos, la próxima vez que fui a Madrid Carlos Prieto me dijoque estábamos invitados a comer (almorzar) a casa de Bousoño&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,en las afueras de Madrid, y allí conocí a Paco Brines y a LuisAntonio de Villena. Nos hicimos amigos rápidamente y he seguidoviéndolos cuando vistamos Madrid. En otra tarde memorable en casa deBousoño, también conocimos al gran Claudio Rodríguez, un hombre deuna sencillez asombrosa y un poeta del parnaso de la poesía modernaen español. Bousoño, Brines y de Villena vinieron a Puerto Rico dosveces, incluyendo, en el caso de los dos últimos, la vez quemencionas. El estupendo poeta Ángel González había sido compañerode escuela (en el mismo grado, según recuerdo) de Bousoño, y conesa introducción me carteé con González, a quien invité a SanJuan y pasamos una semana deliciosa leyendo poesía y tomando Don Q yBarrilito. De paso, Bousoño, González y Rodríguez, han sidogalardonados con el Asturias de Letras.  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Graciasa mi especialidad, también conocí a Jorge Guillen, quien al finalde su vida sufría del riñón,&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt; pues fui averlo con su nefrólogo (amigo mío) en su casa en Málaga. Tambiénhe conocido a Antonio Colinas en Salamanca y, poco, a Luis GarcíaMontero, en Madrid. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Lomás importante de esas relaciones&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt; ha sidoque todos (excepto García Montero; no tenía ningún poema conmigoen lo que fue un encuentro fortuito) leyeron mis poemas conentusiasmo. Me hicieron algunas críticas, pero también hicieronelogios de mi poesía. Los poetas tienen pocos lectores. Saber queuno cuenta entre ellos a poetas como estos es un gran premio para unchico de Yauco, Puerto Rico, que envejece.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:¿Tienes algún ritual en particular a la hora de acercarte a lapágina en blanco?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Trato deescribir todos los días, aunque sea una oración. Si no me sale loque de primera intención era mi meta, me mudo de la novela a unpoema, o viceversa. O me voy a algo ya escrito, y lo corrijo. .  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;¿Quélibros son importantes en tu biblioteca?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Tengo los libros dedicados por excelentes escritores que he conocidopersonalmente sobre mi escritorio. Además, vuelvo a ellosconstantemente, particularmente en el caso de la poesía. No pasanmuchos días en que no lea por lo menos una línea de Juan Ramón.Claro, están mis diccionarios y las gramáticas, que me desesperan. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;CEC:¿Te ocupa en estos momentos alguna nueva creación?&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;MMM:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Tengo 73 años y soy paciente de cáncer: voy de prisa, pero concautela. Me retiré hace año y medio y completé otra novela y heescrito otras dos, además de &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;ElVuelo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.Sólo te quiero dar noticias sobre una de ellas que me ha tomado másde 15 años escribir y que trata del caso infame del Dr. CorneliusRhoads, médico que declaró haber asesinado 8 pacientes y dehaberles inyectado células cancerosas a otros 8 pacientes, cuandopracticó en el hospital Presbiterano del Condado en 1931. Estoy enproceso de revisarla y trataré de publicarla lo antes posible.Trataré de que no compita con &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;ElVuelo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;. Porahora lleva el título &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;LaMuerte se Viste de Blanco&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;y es un “thriller” que también incursiona en el tema del mal usode sujetos humanos para la experimentación médica. Tambiénnecesitó una gran investigación histórica y la dedicación demuchas, muchas horas de lectura y estudio. Pienso que junto al ChevyAzul, El Vuelo y La Muerte, forman una especie de trilogíapuertorriqueña que cubre desde los años 30 hasta los 60. Las otrasdos novelas, que están básicamente terminadas, son de mi totalinvención. Ya hablaremos de ellas a su debido tiempo.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-8730855450988306344?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/8730855450988306344/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=8730855450988306344&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/8730855450988306344'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/8730855450988306344'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/11/el-vuelo-del-dragon-y-la-obra-de-manuel.html' title='El Vuelo del Dragón y la obra de Manuel Martínez Maldonado'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/-2h27JR09GAY/TGRjeOIDDSI/AAAAAAAAAOc/BifpmIHW6UE/s72-c/esferas.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-1658003326670288960</id><published>2011-11-01T20:14:00.002-04:00</published><updated>2011-11-04T10:18:23.567-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='POETAS'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Fernando Cros'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Fernando Cros</title><content type='html'>&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;    &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-family: Calibri,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Calibri,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;Homenajea la buena poesía: en búsqueda de Fernando Cros&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-SCxas5QwNyU/TKPdFdguKHI/AAAAAAAAAPs/8MC-fT8Vxyc/s1600/Retazos+3.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-SCxas5QwNyU/TKPdFdguKHI/AAAAAAAAAPs/8MC-fT8Vxyc/s320/Retazos+3.png" width="256" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Calibri,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;porCarlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Meenteré del fallecimiento de Fernando Cros por una de las hojassueltas que promocionaba el Baquinoquio. Personalmente apenas leconocí. Creo que en algún momento y brevemente, quizás durante lapresentación de su libro &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Fragmentosdel habla&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,conversamos algo. Pero fue tan impactante la lectura de ese libro.Una poesía sin artificios (solamente con el mar y loirreductiblemente necesario, en un lenguaje pulcro, fino y elegante),una inolvidable lectura que hice silenciosamente, a veces en vozalta, en uno de los bancos del Paseo La Princesa en el Viejo SanJuan. Cuando mis ojos descansaban del poema, los versos reciénleídos reverberaban en la caída crepuscular que daba suaves tonosrosados a la bahía. Al final del año &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Fragmentosdel habla&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;encabezó mis recomendaciones en el género poético producido enPuerto Rico en el año 2009. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Recientemente,cuando tomaba notas para la edición del boletín dedicado a OlgaNolla, me topé en la sala dedicada a la poeta, en la UniversidadMetropolitana, con el nombre de Fernando Cros, esta vez en uno de losejemplares de la revista &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Caribán&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,publicación periódica de la Editorial Cultural que, si no meequivoco, se produjo durante la década del 80. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Quizásesta búsqueda que ahora hago de Fernando Cros es un homenaje en símisma a la buena poesía. Buceando a través del buscador de google(hay quien dice que a ese ejercicio ahora se le nombra googleando) meencuentro lo siguiente: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;“&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Elpasado domingo 5 de diciembre de 2010, a las 5:30 P.M., falleció elProfesor Fernando Cros en el Auxilio Mutuo. Cros se ha destacadodurante su vida profesional no sólo por su labor pedagógica en laUniversidad de Puerto Rico y en la Universidad Interamericana,Recinto Metro, sino también por su importante aportación comocrítico de arte, curador, escritor de ensayos literarios, y comoPoeta dejó publicados dos libros titulados &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Crónicasdel hombre solo&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;y &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Fragmentosdel habla&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;,así como otros dos libros inéditos terminados: &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Signos&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;y &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Sobrela huella&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;pendientes a ser publicados".&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Después de leer esta nota hago un alto y trato de localizar &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Crónicasdel hombre&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;solo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;por las librerías de Río Piedras pero resulta infructuosa mi tareay vuelvo a la computadora, diciéndome que quizás en ColecciónPuertorriqueña de la Biblioteca Lázaro, en el Recinto de RíoPiedras, pueda existir un ejemplar. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Reanudomi búsqueda cibernética y, para mi sorpresa, me encuentro con laspalabras que Antonio Martorell desprendió de sí para la despedidade duelo de Fernando Cros: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;"&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Cuandonos conocimos en la década del sesenta, Fernando ya era un hombreviejo y siempre fue un niño. Amplio y bello testimonio de esa doblemirada son sus poemas y su acercamiento al arte que disfrutaba sentiry aprehender desde esa doble perspectiva: la de un tiempo eternodonde ahora reside y que siempre anheló, y la inmediatez deldescubrimiento, el asombro y la aventura que suponen la mirada y lapalabra que generan el corazón infantil de un anciano sabio.”&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Continúa el maestro Martorell: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;“Filosofabamirando, pintaba escribiendo, musicalizaba cada palabra en ritmos ymelodías que constituían el sentido de su decir. Tanto así quecuando leía en voz alta sus poemas, marcaba cada verso musicalmentesin tomar en consideración el contenido completo que rebasaba lalínea del verso.” &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Yantes de salir de estas reflexiones de duelo me llama la atenciónesta acotación: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;“Fernandopracticaba la amistad con el mismo fervor que la poesía. Podemosaventurarnos a decir que su relación con el lenguaje era la de uncamarada crítico que acaricia e indaga los orígenes y destino decada sílaba, de cada matiz del color, cada desdoblamiento de laforma. Como un niño que desarma un juguete para volverlo a armar deotro modo, con una función desconocida pero siempre lúdica. Laspalabras eran sus amigas, sus compañeras de juego, y los amigoséramos palabras que en su presencia y con su provocación nostransformábamos en versos elocuentes, en oraciones melódicas.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;”&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Eldocumento está fechado el 11 de diciembre del 2010, y nombra comolugar &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;LaPlaya de Ponce, Puerto Rico.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Enlos archivo de &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;DialogoDigital &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;encuentroun hermoso artículo de Francisco José Ramos titulado &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Ypor la poesía &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;dedicadoa la memoria de Fernando Cros que se ocupa del arte de la poesía.Incluso cita versos del propio Cros: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;¡&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Vuelazopilote! Y sin nacer el golpe, canta; saca la voz o suelta la hez /en la zona del valle / más transparente del aire.&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;(F. Cros)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;–y añade con agudeza Ramos- &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Haysiempre una dicha en la poesía que nunca puede ser frustrada. Y esque su anhelo no busca otra satisfacción que el señuelo de unainocente sabiduría. Inocente y humilde pues no espera nada de labelleza encontrada. Tan sólo esa señal inacabada, pero siempreíntegra y completa.”&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Conuna ternura particular encuentro un cuento que le narró FernandoCros a la novelista Marta Aponte Alsina, acerca de un curioso encargoque el singular escritor mexicano Juan José Arreola dirigió anuestro José Luis González y que involucraba la figura delenigmático Franz Kafka. Uno no puede dejar de sonreír cuandoculmina la lectura, así que les recomiendo la misma. Pero sí quieroreproducir parte de las reflexiones que Marta antecedió al relato yque compartió con los lectores de su bitácora Angélica Furiosa.Bajo el título &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Elotro círculo de Praga&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;y con fecha del 5 de enero de 2011, Aponte publica: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;“&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;Hoyse cumple un mes de la muerte de Fernando Cros. Una oración comoésta sólo puede escribirse desde la distancia que la literaturaotorga. El espacio de la literatura es parecido al de la muerte.Ambos dan forma a la vida, y le confieren cierta trascendencia. Laspalabras son la marca del vacío. Donde están ellas falta lo queellas designan. Creo que esa insuficiencia fue el tema obsesivo deFernando. Su poesía bordea el abismo, la necesidad y el fracaso denombrar."&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Continúa la autora de &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Sextosueño&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;en el próximo párrafo: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;b&gt;"Sinembargo, el Fernando que conocí era la antítesis de la melancolía:brillante, irónico, elocuente, rebosante de anécdotas que mecontaba sabiendo que mi papel de escucha era callar, registrarlas yalguna vez, que es ya el presente, compartirlas. Sus memorias nuncafueron una relación de hechos. Evocaban una atmósfera irreal. Lospersonajes y acontecimientos más aburridos seducían cuando él loscontaba." &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Yde todas las sorpresas que me depara esta indagación, la mayor es lade toparme con una bitácora dedicada, de forma exclusiva, a la obradel poeta titulada &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;FernandoCros Arte y Poesía&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;span style="font-family: TimesNewRomanPSMT,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;En el perfil me entero que el año de publicación de &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Crónicade un hombre solo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;fue 1997. Y si no leo mal, no son dos, sino cinco los poemariosinéditos que ha dejado: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Signos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;y&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Sobrela huella&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;(los que encontré mencionados anteriormente) y &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Laletra en su laberinto&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Cuadernosdel mar&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;y &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Elbalar de las ovejas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.También me entero que recibió premios de la revista Ventana, delAteneo Puertorriqueño, y una Mención de Honor del Pen Club, entreotros galardones. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Enel contenido de la bitácora, sin embargo, dos hermosas pequeñaspiezas de su autoría alumbran y deslumbran la vista del lector. Laque es dedicada a su hijo Yarim se titula &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Karate-do&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,la que dedica a su hijo Yuriel tiene el título &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Arrozcon ajo y cebolla&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;.La primera describe con sutileza la belleza y movimientos inherentesa las artes marciales. La segunda es una oda lúdica, un guiño desimpatía al oficio del chef. Pero la pieza de ese espacio dedicado ala obra de Fernando Cros que quiero compartir con ustedes es latitulada &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Thanatos-UltimoPoema&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #333333;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;,que tiene fecha de diciembre de 2010.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;b&gt;Thanatos&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;UltimoPoema.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;¿Qué eslo que aguarda el poeta&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;bajo laherida abierta de la espera?&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;Aguarda elcanto que anuncia&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;laimperceptible inminencia&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;de unaprofunda oquedad;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;una músicamediante&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;eldespliegue de la historia&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;de nuestradesaparición.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;i&gt;FernandoCros&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;Diciembre &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #222222;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;2010&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Esevidente la excelencia poética en la obra de Fernando Cros. Por loanterior hacemos un llamado desde &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Enlas letras, desde Puerto Rico&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;a las principales editoriales del País, particularmente a &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;LaEditorial&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;de la Universidad de Puerto Rico, que publicó a Cros en vida, asícomo al &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;i&gt;Programade Publicaciones y Grabaciones&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;del Instituto de Cultura Puertorriqueña para que respalden a lafamilia del poeta en la publicación de la obra inédita.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; orphans: 2; widows: 2;"&gt;&lt;span style="color: #444444;"&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;Cuandoinicié esta edición del boletín indiqué que&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: 'Times New Roman',serif;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;esta búsqueda de la figura y obra de Fernando Cros era un homenaje ala buena poesía. Ahora que finalizo la misma estoy seguro deque cumplimos mediante esta indagación con el merecido tributo y quesólo resta decirle al escritor, una frase que le diré mentalmentecada vez que lo lea: ¡Hasta siempre, Poeta!&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-ES" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-1658003326670288960?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/1658003326670288960/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=1658003326670288960&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/1658003326670288960'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/1658003326670288960'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/11/fernando-cros.html' title='Fernando Cros'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-SCxas5QwNyU/TKPdFdguKHI/AAAAAAAAAPs/8MC-fT8Vxyc/s72-c/Retazos+3.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-6467761504258538957</id><published>2011-10-25T12:41:00.000-04:00</published><updated>2012-01-21T11:08:22.748-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura dominicana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Miguel A. Fornerín'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Miguel Ángel Fornerín</title><content type='html'>&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-KrMAQGDvBUo/TqbjDxH7iQI/AAAAAAAAAVY/0br4tdq3h6U/s1600/for1bb.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="84" src="http://2.bp.blogspot.com/-KrMAQGDvBUo/TqbjDxH7iQI/AAAAAAAAAVY/0br4tdq3h6U/s320/for1bb.jpg" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;MIGUELÁNGEL FORNERÍN&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;[&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;media&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;i&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;sla&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;]&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;Siemprellegan. No siempre podemos (ahora) ahondar en su espesura. Tal vezpodamos (por ahora)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;darnoticias, festejar. Buscar — &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;demomento&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;—&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;elsentido de su presencia.Luego (mañana) ensayar con ellos a hacerpiruetas, a colgar papalotes en el viento.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;«Elcuerpo de la patria. Intelectuales, imaginación geográfica ypaisaje de la frontera en la República Dominicana durante la Era deTrujillo»&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-2Q2zVfBuvxU/TqbjM8WhhEI/AAAAAAAAAVg/09m2BJGRLlE/s1600/for11.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-2Q2zVfBuvxU/TqbjM8WhhEI/AAAAAAAAAVg/09m2BJGRLlE/s320/for11.jpg" width="215" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;CarlosAltagracia da a la estampa su investigación sobre la construccióndel paisaje, y las metáforas sobre la frontera que divide las dosrepúblicas de la isla de Santo Domingo. La obra es un aporte muynovedoso al conocimiento de las relaciones dominico-haitianas desdela perspectiva de la geografía, la historia y los estudiosculturales. El aparato crítico del doctor Altagracia es amplio yalgunos lo calificarían como postmoderno. Se empina en MichelFoucault para estudiar los discursos de intelectuales como Joaquín,Balaguer, Manuel Arturo Peña Batlle y los escritores Ramón MarreroAristy y Freddy Prestol Castillo. El desplazamiento de la geografíacomo presentación del espacio a la representación lingüística y ala construcción de metáforas que definen o construyen identidadesnacionales es central en la manera que despliega su saber el autor.Es otra manera de abordar y conocer un tema interesante. Sobre estelibro ha dicho Pedro San Miguel, que es “una obra rigurosa y, sobretodo, polémica. Una obra, en fin, no para reiterar el canonhistoriográfico sobre la nación, sino para disputarlo, paracuestionarlo, incluso para ayudar a pensar el presente como historia,según tantas veces requirió ese otro gran estudioso del espacio quefue Fernand Braudel”. Volveremos sobre este libro más adelante.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;MaryseRenaud y la novela bíblica dominicana&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-QbT9E206_R8/TqbjYt31lII/AAAAAAAAAVo/ZAOCZc8TSh0/s1600/For+3b.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-QbT9E206_R8/TqbjYt31lII/AAAAAAAAAVo/ZAOCZc8TSh0/s320/For+3b.jpg" width="205" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Losprofesores Jean_Yves Masson y Sylvie Parizet han dirigido lapublicación de Les Écrivains face à &lt;b&gt;la Bible&lt;/b&gt;, un librosobre la presencia de la Biblia, la intertextualidad del librosagrado en la cultura occidental. La obra publicada por la editorialCerf de Francia es de suma importancia para los estudiosos de lareferencialidad bíblica en la literatura, la hermenéutica y lateoría de la comprensión textual. Pero también para acrisolar eltrabajo de los nuevos lectores y traductores de la Biblia. Loscoordinadores resaltan las vastas tradiciones exegéticas y eltrabajo de los traductores más recientes como el de HenriMeschonnic… El libro estudia las apelaciones bíblicas en autorescomo Blake, Pouchkine, Rimbaud, Dickens, Clodel, Thomas Mann, PaulCelan. Además el argentino Juan Gelman, el novelista israelí deorigen ruso Leonid Guirchovitch y termina con las obras de losdominicanos Marcio Veloz Maggiolo, Carlos Esteban Deive y RamónEmilio Reyes. Éstos estudiados en el ensayo de Maryse Renaud sobrelas novelas bíblicas en República Dominicana en el último lustrode la Era de Trujillo. A Renaud debemos el poder en el mapa de losestudios de la intertextualidad bíblica en la literatura a losescritores de Santo Domingo. El Libro &lt;b&gt;Les Écrivains face à &lt;/b&gt;&lt;b&gt;laBible&lt;/b&gt; muestra la presencia de la hermenéutica como método deestudio de los textos sagrados. mediaisla publicará próximamente,en español, el trabajo de la&lt;span style="color: black;"&gt; doctora Reanud.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: black;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;«Saturnario»de Rey Andújar&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-Ob6WWjH1VZY/TqbjgO9h0VI/AAAAAAAAAVw/DFYjX-zKt3o/s1600/For4b.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-Ob6WWjH1VZY/TqbjgO9h0VI/AAAAAAAAAVw/DFYjX-zKt3o/s320/For4b.jpg" width="201" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Estaobra contiene catorce cuentos que han sido premiados en el Certamenletras de Ultramar. A decir del jurado se destacan por el dominio“del lenguaje, las gracias con que maneja las expresiones delmicromundo del que proviene su imaginario, por la originalidad, laadecuación a las bases universales del género… ” También en lacontraportada se presenta este libro como una obra que “trasciendeo articula y ocupa un lugar mucho más amplio y ajeno: la realidad delas Antillas”. Recomendamos la lectura de &lt;b&gt;Saturnario&lt;/b&gt;. Ellector podrá, con su lectura, observar la trayectoria de una de lasvoces más auténticas y prometedoras de nuestras letras.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;«Eldoceavo»rostro de Rafael García Romero&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-7WG1N_Np1Lk/TqbjrLgBXII/AAAAAAAAAV4/nF8GATDx2jo/s1600/For5Bb.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://3.bp.blogspot.com/-7WG1N_Np1Lk/TqbjrLgBXII/AAAAAAAAAV4/nF8GATDx2jo/s320/For5Bb.jpg" width="203" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Constituyeun acontecimiento literario de innegable valor la publicación detodos los cuentos de Rafael García Romero, uno de los autores másdistinguidos de los que comenzaron a publicar en los años ochenta enla República Dominicana. García Romero, quien además de cuentistaes novelista, da a la estampa un tomo de seiscientas páginas quecontienen ocho libros de relatos que ha vendo tejiendo y publicandoen las últimas décadas. Muestra es esta obra de un trabajotesonero, realizado sin descanso y muchas veces, desde el margen.Lamentamos que los editores (Ferilibro) no hayan tenido el tiempopara iniciar esta obra con un estudio crítico que sitúe suimportancia en las letras dominicanas. Lo mismo ha ocurrido con otrosautores integrados en esta colección como Pedro Peix, RenéRodríguez Soriano… Esta propuesta en bruto merece un esfuerzo delectura y de crítica profunda.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;«Cicatriz»deOsiris Vallejo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-bsF2Zd7xVWQ/Tqbmg8g0AnI/AAAAAAAAAWA/lNC3W_b1JEQ/s1600/For6c.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-bsF2Zd7xVWQ/Tqbmg8g0AnI/AAAAAAAAAWA/lNC3W_b1JEQ/s320/For6c.jpg" width="177" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Quienlea detenidamente el cuento “Mauritania era otra cosa” queintegra la colección de cuentos de Osiris Vallejo, podrá encontrarel valor inaugural de una nueva narrativa. Se destacan en él laperspectiva del narrador homodiegésico en segunda persona. Lapresencia de un narratario. El lenguaje sencillo, rítmico que aveces nomás toca lo poético. El interés dosificado. La accióndesde principio hasta el final, pero más que lo anterior, sobresaleel tratamiento de un tema, de una ideología llevada hacia otraregión, otras razas. Como los problemas de los prejuicios y delmulticulturalismo. Sabe trabajar el autor con la conceptualizaciónde un problema y desenvolverlo en una historia. Interesante como lahistoria tiene un contexto y, a la misma vez, el lector, dueño de supropio mundo y de las referencias, va leyendo otra historia que le esmás cercana y personal. Nada se pierde. Nada está demás. Bueninicio como cuentista es este de Osiris Vallejo. Sobre este libro haapuntado Ramón Codina: “los relatos no s ponen en contacto consensaciones que conocemos bien, pues forman parte de nuestra vida: loinexplicable colándose en nuestra rutina diaria trastocándola,llegando a marcar nuestro cuerpo [...] Un laberinto de espejosdeformantes, como en las viejas ferias; al fondo, oculta, la puertade salida. Y detrás, al otro lado, aguardando, el escepticismo”. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;a href="http://fornerin.blogspot.com/"&gt;&lt;span style="color: #004392;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;MIGUELÁNGEL FORNERÍN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;Envíesu libro directamente a &lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;Los muchoslibros&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Apartado5124. Cayey, PR 00737.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-6467761504258538957?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/6467761504258538957/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=6467761504258538957&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/6467761504258538957'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/6467761504258538957'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/10/miguel-angel-fornerin_25.html' title='Miguel Ángel Fornerín'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-KrMAQGDvBUo/TqbjDxH7iQI/AAAAAAAAAVY/0br4tdq3h6U/s72-c/for1bb.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-7598491894673647009</id><published>2011-10-19T17:46:00.000-04:00</published><updated>2011-11-02T22:47:37.984-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Español'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Soliloquio'/><title type='text'>¿Transparencia o trampa recia?</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-2AjuAgR4Kmk/ThPRH1sHRJI/AAAAAAAAAS8/LH-MbjJXbzE/s1600/n%25CC%2583o.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://3.bp.blogspot.com/-2AjuAgR4Kmk/ThPRH1sHRJI/AAAAAAAAAS8/LH-MbjJXbzE/s320/n%25CC%2583o.png" width="256" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;Lapalabra &lt;i&gt;transparencia&lt;/i&gt; se puso de moda a finales del siglopasado cuando a casi todos nos arropó la fiebre de la ya cuasidesaparecida, gracias a Dios, Nueva Era. Como si hubiésemos salidode la novela de Saramago, cegados por una fuerza invisible nos diopor comprar libros de misticismo y de autoayuda.  También nos diopor asistir a convites y talleres que prometían… no sé que era loque prometían y tampoco de qué nos iban a salvar, ni mucho menos aqué plano habrían de elevarnos. Y, para colmar la copa, terminamosconvirtiéndonos en adictos al olor a incienso y al aceite aromático(me resulta irónico que tengamos la flema de juzgar a los adictos alcrack ). &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;Comoes lógico inferir, si la palabra se ha puesto de moda, anda de bocaen boca.  Y es aquí donde encontramos la primera clave paradescifrar el porqué del retorno del vocablo &lt;i&gt;transparencia &lt;/i&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;(justocuando creíamos haber superado la adicción al incienso&lt;/span&gt;). Laprimera clave está en la forma que entonamos al hablar. Si porejemplo, oímos a un colombiano decir &lt;i&gt;transparencia&lt;/i&gt; notaremosque pronuncia, claramente, la /s/.En cambio, nosotros al pronunciar aspiraremos la /s/  ysonará, más o menos, así: &lt;i&gt;Tranj-parencia. &lt;/i&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;Como,seguramente, habrá podido notar la palabra tiene cuatro sílabas ysi hacemos un ejercicio poético-matemático para equilibrar, lo queme ha dado por llamar, los hemistiquios del vocablo terminaremos conel siguiente enunciado:&lt;/span&gt;&lt;i&gt; trampaj-rencia&lt;/i&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;.Y si una vez más utilizamos las matemáticas, bien podríamos decirque la &lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;/j/&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt; hace las veces deun cero a la izquierda y luego de ajusticiarla &lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;nuestroenunciado quedará así: &lt;/span&gt;&lt;i&gt;trampa-rencia&lt;/i&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; margin-left: 0.02in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;Medesviaré del tema poético-matemático para ir a lo medular delasunto en cuestión: un desvío. Y es que cuando se utiliza elvocablo &lt;/span&gt;&lt;i&gt;transparencia&lt;/i&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt; implicando pulcritud o integridad estamos cometiendo un desvíosemántico.  ¿Qué rayos es eso? Significa que hemos usado unapalabra en español pero con el significado que tiene en inglés. Masde ninguna manera debemos pensar que no existen seres transparentes.Porque sí los hay, pero en vez de decir que son transparentes losconocemos como empleados fantasmas. Y sus patronos son los que muevenla mano invisible, o quién sabe si translúcida, que hizodesaparecer o transparentó la /n/ en  &lt;/span&gt;&lt;i&gt;rencia&lt;/i&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;para dejarnos atrapados en una trampa recia.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-7598491894673647009?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/7598491894673647009/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=7598491894673647009&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/7598491894673647009'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/7598491894673647009'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/10/transparencia-o-trampa-recia.html' title='¿Transparencia o trampa recia?'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/-2AjuAgR4Kmk/ThPRH1sHRJI/AAAAAAAAAS8/LH-MbjJXbzE/s72-c/n%25CC%2583o.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-2638135183704316961</id><published>2011-10-12T19:06:00.003-04:00</published><updated>2011-10-12T19:30:46.160-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cezanne Cardona Morales'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>Carlos Esteban Cana</title><content type='html'>&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;En las letras, desde Puerto Rico: Cezanne Cardona reflexiona acerca de &lt;/b&gt;&lt;i&gt;Palacios&lt;/i&gt;&lt;b&gt;,  primera novela de Sergio Carlos Gutiérrez.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-qQOlWPuNWdM/TpYgz_wLWVI/AAAAAAAAAUo/JvmUtOAMcEg/s1600/incompleto.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="332" src="http://1.bp.blogspot.com/-qQOlWPuNWdM/TpYgz_wLWVI/AAAAAAAAAUo/JvmUtOAMcEg/s400/incompleto.png" width="400" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Conozco a Sergio Carlos Gutiérrez desde que era estudiante de escuela superior. Sucede que desde muy joven Gutiérrez supo que su vocación era la creación, por ese motivo me lo encontré como uno de los participantes de &lt;i&gt;El barco de tinta china&lt;/i&gt;.  Con ese nombre había bautizado el poeta y narrador Amílcar Cintrón su taller de escritura, uno que estimulaba la creación literaria mediante la exploración de memorias, historias y la búsqueda de voz en los talleristas. Amílcar había invitado al cuentista Angelo Negrón y a este servidor para que compartiéramos breves impresiones sobre la experiencia de ser escritor. Los tres (Angelo, Amílcar y yo) nos habíamos convertidos en buenos amigos durante los años que desarrollamos la revista de creación alternativa Taller Literario durante los 90’s.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Recuerdo como si fuera hoy esa última sesión de &lt;i&gt;El barco de tinta china&lt;/i&gt; cuando procedimos a escuchar lo escrito por los pupilos de Amílcar. Dos jóvenes destacaron sobre todos los demás: Ana Teresa Toro (que con el tiempo se ha convertido en una de las principales voces del periodismo cultural del País, ya sea en la radio o en prensa escrita; el trabajo creativo de esta narradora -quien también estuvo ligada al panorama teatral- le ha hecho merecedora de becas y premios nacionales e internacionales) y Sergio Carlos Gutiérrez. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Fue curioso el gesto espontáneo y simultáneo que Angelo y yo tuvimos cuando escuchamos el cuento de Sergio Carlos. Uno que hablaba de diversos dioses instalados en el ambiente urbano. Literalmente nos quedamos con la boca abierta. Allí, sin lugar a dudas, había un excelente narrador, esa fue la impresión con la que nos despedimos y el tiempo no ha hecho más que confirmar aquella intuición.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Con el tiempo volví a tropezarme con Sergio Carlos. El libro &lt;i&gt;En el vientre de una isla&lt;/i&gt; abre con su cuento Los hijos de Coalibey. Más adelante le solicité un cuento para el accidentado Taller Literario número 8 (número que íbamos a subir en línea pero que fue hurtado en el último momento). También lo leí en su propia bitácora en el ciberespacio. Y ya de forma esporádica me encontraba en los linderos laberínticos del circuito de librerías del casco urbano de Río Piedras. Esta vez él era uno de los integrantes de la flamante mesa editora de la revista Agentes Catalíticos (junto a Juanluis Ramos, Rubén Ramos y Samuel Medina –su fundador-), publicación que con el tiempo se convertiría en uno de los tres principales proyectos de vanguardia colectiva y literaria que tuvo la primera década del siglo XXI en las letras puertorriqueñas: El Sótano 00931, Derivas y AC. Aquí voy con mis metáforas musicales. Si los Beatles cerraban los 60’s y Led Zeppelin abrían los 70’s. El Sótano cerraba esa primera década con dos épocas, singular presencia mediática y una editorial, y Agentes Catalíticos se desplega en la que recién comienza con el paso firme que aún lleva su proyecto impreso, diverso y multi-mediático. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Por todo lo anterior fue muy significativo asistir a la presentación de la primera novela de Sergio Gutiérrez Negrón, titulada &lt;i&gt;Palacios&lt;/i&gt;. Una velada original que tuvo la marca registrada del tipo de eventos organizado por Agentes Catalíticos. La pantalla amplia con un collage de imágenes en el fondo, y al frente dos personalidades que instalan su nombre con paso seguro en el panorama literario. Me refiero a Cezzane Cardona, autor de la novela &lt;i&gt;La velocidad de lo perdido&lt;/i&gt;, y Manolo Núñez Negrón creador de la colección de cuentos &lt;i&gt;El oficio del vértigo&lt;/i&gt;.  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Sergio escuchó atentamente las reflexiones de Cezzane Cardona acerca de su novela. Después Él mismo leyó un fragmento de &lt;i&gt;Palacios&lt;/i&gt;,  y finalizó la velada –que para mí tenía cierto aire de relevo generacional- con una amena conversación entre Gutiérrez y Manolo Núñez Negrón. Al día siguiente, si no me equivoco, escuché un poco más del proceso creativo en &lt;i&gt;Palacios&lt;/i&gt; cuando Sergio fue entrevistado por Rafael Josué Vega para el programa Piedra, Papel y Tijera de Radio Universidad de Puerto Rico.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Dicho lo anterior, &lt;b&gt;En las letras, desde Puerto Rico&lt;/b&gt; comparte con sus lectores las impresiones que Cezzane Cardona compartió en la librería La Tertulia acerca de &lt;i&gt;Palacios&lt;/i&gt;, primera novela de Sergio Gutiérrez Negrón.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;***&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-tktai_5x0pc/TpYfJzEvQ7I/AAAAAAAAAUg/M6GbzNBCdXk/s1600/GUAJANA42007PARCHO.gif" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="48" src="http://1.bp.blogspot.com/-tktai_5x0pc/TpYfJzEvQ7I/AAAAAAAAAUg/M6GbzNBCdXk/s400/GUAJANA42007PARCHO.gif" width="400" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Palacio&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;b&gt;: una novela corta de Sergio Gutiérrez Negrón &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-gKrdAxV_CdI/TAh1ad1ixTI/AAAAAAAAAMw/cRWQfkH932U/s1600/retazos48.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="266" src="http://2.bp.blogspot.com/-gKrdAxV_CdI/TAh1ad1ixTI/AAAAAAAAAMw/cRWQfkH932U/s320/retazos48.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;por Cezanne Cardona Morales&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;No importa cuales sean los medios o las materias: el barro, la piedra, el carbón, la pintura, el papel, la tinta, el celuloide o la electricidad, el ser humano ha insistido una y otra vez en contar historias. Pasando por las cuevas de Altamira, la biblioteca de Alejandría, las pirámides, las catedrales medievales, la Capilla Sixtina, el papiro, el libro, —el fin del libro— o el Internet, el hombre no sólo ha querido contar historias, sino que además no ha cesado en su intención de construir lectores, en buscar lectores para que su historia, cualquiera que sea, permanezca. Son muchas las novelas que han logrado la inmortalidad en este sentido, pero pocas las novelas cortas que, entre sus pocas páginas, han dejado espacio para tematizar el telón mismo, la forma universal en que el humano se cuenta, se ha contado y se podría contar historias.  Una es la ya clásica novela &lt;i&gt;El entenado&lt;/i&gt;, del argentino Juan José Saer, y la otra, de reciente publicación, es &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; (Agentes Catalíticos, 2011)&lt;i&gt;,&lt;/i&gt; del joven puertorriqueño Sergio Gutiérrez Negrón, y que aquí reseñamos. Si bien en la novela de Saer se cuenta la historia de cómo un invasor, en la época de la conquista, es salvado o raptado por una tribu indígena con el propósito de que éste cuente o repita la historia de la extinción de la tribu, en &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; asistimos a la historia de un ornitólogo japonés que intenta que sus aves —cotorras y papagayos— repitan o dupliquen la voz de su hija muerta. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Salpicada con intriga, dos narradores, aves, correos electrónicos y piezas de jazz, &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; cuenta la historia de Frank o Francisco, un joven puertorriqueño y estudiante graduado de literatura en Atlanta que, desde que su esposa Alice se marchó sin razón aparente, se la pasa día y noche leyendo los mensajes electrónicos que ella l&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, serif; font-size: medium;"&gt;e&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, serif; font-size: medium;"&gt;envía desde Japón. Alice trabaja para un excéntrico ornitólogo y ex profesor y su trabajo consiste en leer en voz alta los diarios de la hija muerta del ornitólogo a las aves para que estas repitan la voz de su hija. Todas la aves en la casa del ornitólogo son &lt;i&gt;pistacidos&lt;/i&gt;, es decir cotorras, papagayos, en fin, aves de diferentes estirpes que imitan la voz humana. Es harto conocido que estas aves son capaces de aprender setecientas palabras y de reconocer nombres. Incluso algunos científicos piensan que pueden alcanzar el vocabulario de un niño de cuatro años. Sea un aviario personal o una biblioteca de aves, es allí donde Alice pasa horas leyendo en voz alta los diarios de Kaede.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Una de las escenas más poderosas de la novela sucede cuando el señor Abe escucha que una de las aves dice “¿Hola papá?, ¿Cómo estás papá?” Por un momento, cuenta Alice, el señor Abe juró que veía a su niña, que la encontró sana y salva, que la abrazó, que la besó, pero que al rato parpadeó y su hija se deshizo. Quedó frente a una habitación desecha con tres aves volando alrededor del cuarto que hablaban con la voz de Kaede, con el inglés hollywoodense de su hija. Cuenta la señora que cuidaba las aves que encontró al señor Abe en el suelo al lado de tres aves muertas que el ornitólogo mató arrepentido de su empresa. ¿Qué diferencia existe entre esta escena y la de un padre que ve todos los días, una y otra vez, el video o las fotos de su hijo ya muerto? Quizás ninguna. Para cualquier padre que ha perdido a su hijo, ver &lt;i&gt;esas&lt;/i&gt; fotos o &lt;i&gt;esos &lt;/i&gt;videos hasta el cansancio no significa necesariamente un ejercicio fútil de repetición o de morbosidad, sino todo lo contrario; cada repetición plantea una nueva forma de mirar o de preguntar: qué hice, qué dejé de hacer, qué pude haber hecho, por qué tuvo que suceder. ¿No es esta acaso la razón ulterior de la ficción: vivir vidas que no podríamos vivir? “Leo ficción —dice el escritor Philip Roth—, para liberarme de mi perspectiva sofocante y estrecha de lo que es la vida. Esa es la misma razón de por que escribo.” &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; es más que una novela sobre un padre que perdió a su hija, o una novela de amor en tiempos de Internet, o la pérdida que se cuenta desde y gracias al desamor. &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; nos habla de un experimento común a todos: la necesidad que tenemos de construir Palacios, criptas, la perentoriedad de contarnos una historia aunque siempre sea la misma, o de codificar algo que ya sabemos imposible; un lenguaje de lo perdido, de lo que no podemos recuperar.  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;La lectura de &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; recuerda —tanto en tono y tema, así como en fondo y forma—, algunos cuentos de Jorge Luis Borges, entre ellos &lt;i&gt;La Biblioteca de Babel.&lt;/i&gt; En este cuento, Borges propone algo que está muy cerca de la lógica de la repetición que nos presenta &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt;: el universo es una gran biblioteca y en esa biblioteca todo ya ha sido dicho: en ella pueden encontrarse todos los lenguajes concebibles e imaginables. En esa biblioteca todo ha sido pronunciado desde la muerte y todo descubrimiento no es otra cosa que una repetición infinita. Lo que nos revela Borges es que el universo es ese lugar donde creemos que descubrimos algo, donde creemos que hallaremos la salvación y solo encontramos soledad, traición y esperanza. Esa es esta quizás la misma pulsión que nos lleva a comprar libros, a coleccionarlos, a leerlos, a prestarlos. Esta es la misma pulsión que tiene el señor Abe, en &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt;, de comprar nuevas aves para crear la biblioteca hablada de su hija: “Yo era un buen padre” le repetía el señor Abe a su esposa una y otra vez cuando desapareció Kaede. “Lo repitió tanto que hubo un ave, una de las pequeñas que mantenía por afición, que aprendió la frase y tomó por chirriarla todas la mañanas: —Yo era un buen padre. Yo era un buen padre…” repite el ave. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;A pesar de ser hermana de novelas como &lt;i&gt;No todas las suecas son rubias&lt;/i&gt;, de Manuel Abreu Adorno, &lt;i&gt;Tokio Blues&lt;/i&gt; de Haruki Murakami y &lt;i&gt;Llamadas de Amsterdan&lt;/i&gt; de Villoro, entre otras, &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; es una novela que se destaca, entre muchas, porque procura ahondar en el territorio insondable del dolor, en el duelo, o en el lenguaje del duelo (quizás una ética del duelo) sin dejar a un lado las exigencias del género de la novela. &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt;, como muy pocas novelas puertorriqueñas, comparte un aliento temático con los orígenes de la novela —algo que un buen escritor nunca debe olvidar. Las llamadas primeras novelas de la modernidad contienen temas centrales como la aventura, el viaje, la confesión y el amor —y esto incluye al desamor. Pensemos en el &lt;i&gt;Quijote&lt;/i&gt;, de Cervantes, en &lt;i&gt;Pamela&lt;/i&gt; de Richarson y en &lt;i&gt;Robinson Crusoe&lt;/i&gt; de Defoe. Desde la aventura del Quijote cuando recorre los caminos leyendo la realidad con la ilusión de los libros de caballería,  la confesión de un &lt;i&gt;Robinson Crusoe&lt;/i&gt; contando las vivencias de lo salvaje en un lugar remoto y desconocido, hasta las cartas de amor o desamor; todo esto lo podemos encontrar de una forma u otra en &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt;. Incluso desde el primer párrafo:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; margin-left: 0.08in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;i&gt;Cerré los ojos frente al azul del monitor y me dejé caer contra el respaldo del sofá. Intenté imaginarme a Alice en una sala al otro lado del mundo, piernas cruzadas, leyendo en voz alta el diario de la hija muerta del ornitólogo japonés que le pagaba cuarto y sustento. Casi podía descifrar las arrugas que nacían del cierre de sus párpados, la costura que se formaba en su frente, la mirada desorbitada tatuada en el rostro, totalmente decidida a la absurda tarea que había emprendido. Lancé un vistazo al pequeño marco de cuero que apretaba una anacrónica instantánea de nuestra boda, hacía cuatro años, y le respondí a su mensaje escribiendo que estaba aquí, que continuara con el relato. &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in; margin-left: 0.08in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Solo porque ya estamos en medio de una historia —dice Peter Sloterdijk— es que podemos contar nuestra propia historia. Uno de los muchos logros de &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; es ponernos en evidencia como consumidores de ficción, confesarnos adictos a la mentira, o como dijo Vargas Llosa, descubrir que todos buscamos “&lt;i&gt;la verdad escondida en el  corazón de las mentiras&lt;/i&gt;”. Si no es así, ¿por qué Hamlet aparece leyendo un libro después de ver el fantasma de su padre? Como Hamlet, leemos porque somos inconformes, porque sabemos muy en el fondo que la vida no tiene sentido. Leemos ficción para sobrellevar la contradicción de vivir y ver morir. La contradicción de ser testigos de lo que no queremos ser testigos. Leemos ficción por la tragedia de no estar a la altura de nuestras propias tragedias. Y &lt;i&gt;Palacio&lt;/i&gt; insiste de forma magistral, como ninguna otra novela puertorriqueña, en mostrar la necesidad que tenemos todos de leer ficciones, de contar historias para contar nuestras ficciones verdaderas.  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-tktai_5x0pc/TpYfJzEvQ7I/AAAAAAAAAUg/M6GbzNBCdXk/s1600/GUAJANA42007PARCHO.gif" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="39" src="http://1.bp.blogspot.com/-tktai_5x0pc/TpYfJzEvQ7I/AAAAAAAAAUg/M6GbzNBCdXk/s320/GUAJANA42007PARCHO.gif" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-2638135183704316961?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/2638135183704316961/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=2638135183704316961&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2638135183704316961'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2638135183704316961'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/10/carlos-esteban-cana.html' title='Carlos Esteban Cana'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-qQOlWPuNWdM/TpYgz_wLWVI/AAAAAAAAAUo/JvmUtOAMcEg/s72-c/incompleto.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-4131272361296815871</id><published>2011-10-06T00:49:00.000-04:00</published><updated>2012-01-21T11:06:10.396-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura puertorriqueña'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poesía'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Narrativa'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Literatura dominicana'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Ensayo'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Miguel A. Fornerín'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Libros'/><title type='text'>MIGUEL ÁNGEL FORNERÍN</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: left;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-oeFd5F6wSEI/TokeTZdU2aI/AAAAAAAAAT4/BXqxCRxxN0s/s1600/For1T.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="98" src="http://2.bp.blogspot.com/-oeFd5F6wSEI/TokeTZdU2aI/AAAAAAAAAT4/BXqxCRxxN0s/s400/For1T.jpg" width="400" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; color: black; font-family: Times; margin: 0px; text-align: left;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif; line-height: 24px;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;MIGUEL ÁNGEL FORNERÍN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;i&gt;[&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #004392;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;i&gt;media&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #004392;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;i&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #004392;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;i&gt;sla&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://mediaisla.net/revista"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;i&gt;]&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;Siempre llegan. No siempre podemos(ahora) ahondar en su espesura. Tal vez podamos (por ahora) dar noticias, festejar.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;Buscar—&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;de momento&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;—&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;el sentido de su presencia. Luego (mañana) ensayar con ellos a hacer piruetas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif; line-height: 24px;"&gt;a colgar papalotes en el viento.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; color: black; font-family: Times; margin: 0px; text-align: left;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="line-height: 24px;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: left;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="line-height: 24px;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;            &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt; &lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;«La novela bingo»: acontecimiento literario en Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-KOVeyODRhF4/Tokfbt4nRlI/AAAAAAAAAT8/KcSFCdR5aTc/s1600/FOR1B.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://1.bp.blogspot.com/-KOVeyODRhF4/Tokfbt4nRlI/AAAAAAAAAT8/KcSFCdR5aTc/s320/FOR1B.jpg" width="240" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;En este mes de octubre, el Instituto de Cultura Puertorriqueña pondrá a circular la segunda edición de &lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;b&gt;La novela bingo &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;(1976) del narrador Manuel Ramos Otero, uno de los narradores más importantes de la década del setenta en Puerto Rico. A pesar de tener una referencia constante en los estudios literarios actuales, la figura de Ramos Otero se ha visto opacada por la falta de ediciones que permitan que las actuales generaciones conocer su obra. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;b&gt;La novela bingo &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;es una obra neovanguardista que plantea muchas rupturas. La primera que podemos enumerar es la del concepto de novela, llevado hasta el extremo con reiteradas alusiones metapoéticas: la conciencia de los personajes que se ven dentro de la novela y de &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;b&gt;La novela bingo &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;no sólo como presentación, sino como referente. Esta estrategia de Unamuno, Pirandello, se une a la desarticulación del orden interno, los capítulos, como en &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;b&gt;Rayuela &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;de Cortázar. También la novela presenta una crítica a la estructura de los personajes, que no refieren a la vida (aunque tímidamente a un cosmos interior) sino que juegan a hacer la novela frente al &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;autor. Es este un texto que se va haciendo de su propia textualidad. En cuanto al lenguaje hay que destacar la recreación del lenguaje popular, de la oralidad urbana… Finalmente, la ruptura con lo establecido, la moral, las ideas inamovibles de la sociedad, como las prácticas religiosas y sexuales , que son sometidas a una insospechada crítica, a veces, carnavalesca, irreverente y desarticulatoria… muchos tendrán que leer esta obra … Al ICP habrá que agradecerle esta publicación. Vanessa Droz y Juan G. Gelpí colaboraron con la edición (muy bien lograda que busca remedar la edición anterior).&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-0YKcUaJuXiM/TokgqCeopBI/AAAAAAAAAUA/kRqhSAND4hU/s1600/FOR+2t.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="56" src="http://2.bp.blogspot.com/-0YKcUaJuXiM/TokgqCeopBI/AAAAAAAAAUA/kRqhSAND4hU/s400/FOR+2t.jpg" width="400" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;b&gt;«Oxidente»: Acerca de la extinción del espíritu en la era de la posmodernidad&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="CENTER" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-8-SHxtOQESw/Tokhco7JmWI/AAAAAAAAAUE/eEEJxdQGGpk/s1600/FOR+2b.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-8-SHxtOQESw/Tokhco7JmWI/AAAAAAAAAUE/eEEJxdQGGpk/s320/FOR+2b.jpg" width="198" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;León David se monta una vez más en los gigantes de la tradición: la literaria y la del pensamiento. Su libro &lt;/span&gt;Oxidente no deja de recordarme a sus figuras amadas: Miguel de Montagne, Søren Kierkegaard, Miguel de Unamuno y Emile Cioran. Más cercano a la clasicidad y a la modernidad, León David entra el escarpelo en el cuerpo agonizante de la Modernidad, como pensamiento de occidente que entra en crisis profunda en la primera guerra mundial y que Osward Spengler y José Ortega y Gasset tanto nos repitieron. &lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;b&gt;Oxidente &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;es la escritura de un “yo” atormentado que ve y califica el tiempo presente. Verdades aforísticas deslumbrantes, destellos de un pensar el tiempo que pasa, sin ver el presente como cosa pasada. Uno se pregunta si en estos tiempos estamos entrando a la destrucción de la modernidad o a su transformación definitiva. Lo cierto es que el mundo como lo hemos ideado vuelve —con Schopenhauer, Nietzsche y Borges—  , a ser una verdadera fábula. Este libro de León David está lleno de claridades. La bella edición de los aforismos del pensador dominicano fue realizada por Taurus, una división de Alfaguara.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;Schopenhauer, Nietzsche y Borges —, a ser una verdadera fábula. Este libro de León David&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;está lleno de claridades. La bella edición de los aforismos del pensador dominicano fue&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;realizada por Taurus, una división de Alfaguara.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-TMY83rdiBQY/To0sKEOV-1I/AAAAAAAAAUI/gQei8VEcTUs/s1600/FOR3B.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="42" src="http://2.bp.blogspot.com/-TMY83rdiBQY/To0sKEOV-1I/AAAAAAAAAUI/gQei8VEcTUs/s400/FOR3B.jpg" width="400" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;b&gt;«Barcos de papel y otros naufragios», nuevo poemario de Ángel Matos&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-d4lK0qp4k0A/To0sY6tbC1I/AAAAAAAAAUM/oTIiugp75Bc/s1600/FOR3+T.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="400" src="http://4.bp.blogspot.com/-d4lK0qp4k0A/To0sY6tbC1I/AAAAAAAAAUM/oTIiugp75Bc/s400/FOR3+T.jpg" width="270" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;Ángel Matos ha vivido un proceso de formación constante. Sus estudios, su dedicación y su entusiasmo lo han ido curtiendo como un poeta. De aquellos que nacen, sino de los que se hacen. Esto se hace evidente cuando leemos su última obra &lt;b&gt;Barcos de papel &lt;/b&gt;. Siento a un escritor que toma una ruta verdadera, se aparta de los &amp;nbsp;juegos innecesarios para encontrar un camino propio: Una expresión decantada. Sobre su obra ha escrito Mairyn Cruz- Bernal: “Ángel Matos lanza sus barcos de papel, palabras que sueñan a navegar y flotan sobre nuestra imaginación. Un hombre se descubre niño y anhela el retorno a su primer mar, curva salada donde todos naufragamos”. Por otra parte, Marioantonio Rosa señala: que en este libro existe “la estadía del cántico personal, del elemento personal del toque y el vuelo, de las bitácoras que arrancan un verbo para todos.”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;            &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt; &lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;b&gt;«Al rescate la patria, los intelectuales y el discurso político-cultural&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;b&gt;en República Dominicana»&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-XnipvyINmFg/To0tie9BrGI/AAAAAAAAAUQ/jsnYaR_6U3A/s1600/FOR4t.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-XnipvyINmFg/To0tie9BrGI/AAAAAAAAAUQ/jsnYaR_6U3A/s320/FOR4t.jpg" width="241" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;El tema de los intelectuales continúa teniendo vigencia en la cultura y la política dominicanas. Se pone de moda cuando se acercan las elecciones y los intelectuales parecen&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: #262626; font-family: Georgia,serif;"&gt;agruparse en banderías políticas, eso no es criticable. Lo que sí es sorprendente es que las discusiones se den en el orden del personalismo, no en el contraste de ideas que es de lo que se debe ocupar la intelectualidad. Hay un notable divorcio entre el decir y el vivir dominicanos… El libro de Jorge Seda Prado, &lt;b&gt;Los intelectuales y el discurso político-cultural en la República Dominicana en la época postrujillista (1960-1970) &lt;/b&gt;es una sólida aportación al conocimiento de los principales temas y valores que perfilan el debate intelectual dominicano. Sobresale este libro por los dos capítulos introductorios dedicados al intelectual y la modernidad y a los intelectuales latinoamericanos en el siglo XX. Los pensadores trabajados aquí son: Hugo Tolentino Dipp, Franklin Franco Pichardo, Carlos Esteban Deive y Roberto Cassá. No hay dudas que los pensadores en la lista anterior han tenido una destacada participación en el reordenamiento del país en los últimos cincuenta años. Sus obras están ahí y hablan de ellos y del país. Presentarnos un análisis riguroso ha sido el trabajo de Seda Prado. Sobre este libro ha escrito José J. Rodríguez Vázquez: “El lector es invitado a un diálogo crítico con voces relevantes que repensaron la historia y apostaron al cambio y la esperanza; es convidado a pensar las rupturas y continuidades teórico-políticas que habitan en los escritos de intelectuales que se mantuvieron atentos debatiéndose entre la realidad y la utopía”.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #ff4a00;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;b&gt;«Los intelectuales y el poder», Guillermo Piña-Contreras, editor&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-QS5nZibJ6L0/To0zHEwuOHI/AAAAAAAAAUc/9VoZqi56NYM/s1600/FoR5T2.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://2.bp.blogspot.com/-QS5nZibJ6L0/To0zHEwuOHI/AAAAAAAAAUc/9VoZqi56NYM/s320/FoR5T2.jpg" width="172" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;La universidad dominicana APEC publicó en 2005 las ponencia del coloquio “Los intelectuales y el poder”, en el que se destacan los trabajos de Guillermo -Piña Contreras: “La situación de los intelectuales en la República dominicana”; de Odalís G. Pérez: “Los intelectuales y el poder político en República Dominicana”; de Fidel Munnigh: “El necio de la crítica” y Manuel Núñez: “la supervivencia de la mentalidad totalitaria en los intelectuales dominicanos”, entre otros. Al hacer un balance del coloquio, escribió el editor Guillermo Piña-Contreras el siguiente corolario: “… los intelectuales dominicanos son, a pesar de una que otra agresión a la libertad de expresión, menos desconfiados ante el poder político y otros han sido recuperados por el económico. Habría que ver entonces cómo debe conducirse el intelectual dominicano en la actual democracia que vivimos: ¿cómo crítico de turno? O simplemente como un individuo, tan evocado a todo lo largo del coloquio, que actúa por convicción y con responsabilidad frente a un poder que, en realidad, no lo toma en cuenta”.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-dh5DDhlFhz0/To0v5932ccI/AAAAAAAAAUY/W1FrV87N3Ks/s1600/FoR5b.jpg" imageanchor="1" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;"&gt;&lt;img border="0" src="http://2.bp.blogspot.com/-dh5DDhlFhz0/To0v5932ccI/AAAAAAAAAUY/W1FrV87N3Ks/s1600/FoR5b.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;a href="http://fornerin.blogspot.com/"&gt;&lt;span style="color: #004392;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="font-style: normal;"&gt;&lt;span style="font-weight: normal;"&gt;MIGUEL ÁNGEL FORNERÍN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;Envíe su libro directamente a &lt;b&gt;Los muchos libros&lt;/b&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;Apartado 5124. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-style: normal; font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span style="color: #262626;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;Cayey, PR 00737. Puerto Rico&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-weight: normal; line-height: 150%; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-4131272361296815871?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/4131272361296815871/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=4131272361296815871&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4131272361296815871'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4131272361296815871'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/10/miguel-angel-fornerin.html' title='MIGUEL ÁNGEL FORNERÍN'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-oeFd5F6wSEI/TokeTZdU2aI/AAAAAAAAAT4/BXqxCRxxN0s/s72-c/For1T.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-2641984934110720082</id><published>2011-10-02T11:26:00.010-04:00</published><updated>2011-10-02T12:35:33.448-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>Olga Nolla en sus propias palabras</title><content type='html'>&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;En las letras, desde Puerto Rico: (Serie &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;En sus propias palabras&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-aANz1hh_q7o/TDPwBUXEW0I/AAAAAAAAANo/oGWQEReDNN8/s1600/retazos39.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://3.bp.blogspot.com/-aANz1hh_q7o/TDPwBUXEW0I/AAAAAAAAANo/oGWQEReDNN8/s320/retazos39.png" width="266" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="display: inline !important; margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;El 30 de julio de 2001, Olga Nolla se despedía de este plano, dejando una obra valiosa y variada en diferentes géneros literarios. Tanto en la poesía, como en la novela, así como en el cuento, Nolla fue premiada con diversos galardones nacionales. Fundadora con su prima, la escritora Rosario Ferré, de la emblemática revista de la década del 70, &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Zona de carga y descarga&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, esta poeta también se desempeñó como directora de la revista &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Cupey&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;. Ganadora del &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Premio Internacional de Poesía Jaime Sabines&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; en el año 2000 y transcurridos diez años desde su partida su nombre no ha caído en el olvido.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Hace unos años la Universidad Metropolitana abrió una sala dedicada a su obra, donde está disponible lo que fue su biblioteca personal, además de otra memorabilia vinculada a su carrera literaria. Por otro lado, el periódico &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El Nuevo Día&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; le rindió tributo al designar su certamen anual de poesía con su nombre, durante su primera temporada. &lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Yo la conocí en los linderos universitarios donde había enseñado humanidades. Con su sonrisa a flor de piel, conversamos esa primera ocasión acerca de las revistas literarias en Puerto Rico. En otra oportunidad pude formularle preguntas sobre el género cuentístico y su libro &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Porque nos queremos tanto&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;. En otros eventos la escuché disertando en conferencias y seminarios.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Con el paso de los años la obra de Olga Nolla no envejece, no se agota. Por lo anterior y a una década de su muerte &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;En las letras, desde Puerto Rico &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;quiere rendir un sencillo homenaje a esta inolvidable autora. En esta edición llevamos a la mesa del lector reflexiones de la propia Olga Nolla acerca de su obra poética y del género novelístico que tanto disfrutó cultivar en las postrimerías de su vida.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;Olga Nolla: En sus propias palabras &lt;/b&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Para empezar yo no quería escribir. Nunca pensé en escribir. Tenía rabia, horror, tener que escribir. Escribir para mí era horrible y lo pensaba porque mi madre era escritora y yo quería, ante todo, no ser igual que ella. No quería ser como mi madre, más nunca. Si mi madre era un ama de casa, era una mujer de su casa. ¡Era religiosa! qué espanto total. Entonces yo no quería ser escritora, y traté y estudié química, quería ser científica. Luego me casé, traté de ser ama de casa: un fracaso total. Pero sí, tuve dos hijos. Algo logré. Finalmente, no fue porque lo buscara ni tratara ni nada, me puse a escribir, no me quedó otro remedio, y lo que escribí fue poesía. Escribí poesía cuando estaba la generación del 70. Y de alguna manera, es extraño porque quienes escribían poesía en esa generación eran mujeres. Rosario escribía poesía muy diferente a la mía, quien más… Edwin Reyes, que en paz descanse, escribía poesía muy buena. Angelamaría Dávila escribía poesía, me gustaba mucho pero era muy diferente. Y yo en ese momento escribía este tipo de poesía: &lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;Manifiesto&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Me encanta ser mujer&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Tener cuarenta años&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Ser dueña de mi vida&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Enamorarme de los hombres&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Olvidarme fácilmente de los hombres&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Escribir mis poemas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Cocinar platos aromáticos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Elucubrar comidas criollas exquisitas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Hablar de comida con mis hombres&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Vestirme sensualmente con encajes y sedas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Desvestirme sensualmente&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Usar zapatos rojos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Llevar el pelo larguísimo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Pintarme las unas de los pies&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Soñar con las novelas que pienso escribir&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Ver películas hechas por mujeres&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Oír la lluvia azotar el aire&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Oír los truenos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Desatar los truenos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Correr las olas con el auto en llamas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Y darte la manzana, Adán;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;cómela, cómela&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in; margin-left: 3in; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Manifiesto&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; es uno de esos primeros poemas que escribía. Cuando yo escribo poesía, es, ante todo, no para desahogarme sino porque tengo algo que decir. Y lo primero que yo quería decir era que las mujeres teníamos que dejar de quejarnos, eso lo dije en un principio y sigo diciéndolo. Por eso mis poemas nunca lloran. Nunca lloran. &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Me acaba de dejar el último novio ¡qué horror!&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; Tengo que llorar muchísimo pero no voy a escribir eso en un poema. ¡No señor! Porque entonces me estoy desahogando y esa nunca ha sido mi intención. Yo no escribo poesía para desahogarme, escribo poesía para decir otra cosa y para dar una nota, un tono desafiante, ¿verdad?; para comunicar eso, para ponerlo en un lenguaje de comunicación entre los hombres y las mujeres. Escribo poesía porque tengo el propósito de explorar la sexualidad como una manera, como una forma de comunicación entre los hombres y las mujeres.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;En un hotel de Arecibo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;En la plaza de Arecibo hay un hotel&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;al que se sube por un estrecho ascensor&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;ubicado entre dos tiendas por departamento.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Zapatos y carteras y ropa de caballero, creo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;y en la otra vitrina&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;collares y cinturones de neón.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;En la plaza de Arecibo hay un hotel.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Subiendo al tercer piso de un edificio de tres pisos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;se encuentra un gran salón de altos techos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;iluminado por pequeñas bombillas General Electric.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Un hombre muy cansado come arroz y habichuelas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;en un “container” de margarina Parkay.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Un hombre cincuentón de manos grasosas y profundas &lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;qqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqq &amp;nbsp;qqq&lt;/span&gt;ojeras&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;comiendo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;detrás del mostrador de la oficina de un hotel.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;En medio del salón hay unos pocos muebles&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;de telas desteñidas y ratán verde&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;y un pequeño televisor.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Unos ancianos llenos de silencio&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;observan la pantalla producir rascacielos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;sirenas de policía&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;y automóviles computadorizados.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Desde el largo balcón se contempla la plaza&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;nocturna y vacía&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;la iglesia esbelta y blanca&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;y árboles negros.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;A lo lejos se esparce&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;el susurro del mar del norte.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;En la plaza de Arecibo hay un hotel&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;i&gt;al que se sube por un estrecho ascensor.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;En él se paga por adelantado&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;$21.50 por un doble.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Las ventanas de los cuartos están clausuradas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;y un olor a desinfectante barato&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;satura el aire.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;En este hotel de la plaza de Arecibo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;colchas polvorientas y desgarradas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;altos techos enormes y vacíos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;paredes agrietadas y pequeñas bombillas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;amé desesperadamente a un hombre&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;que ya olvidé.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;A través de los años he escrito libros de poesía y narrativa conjuntamente. La narrativa no llegó como parte de un desarrollo tardío, no, puesto que siempre he escrito prosa también. Y todos los críticos decían que mi poesía era narrativa. O sea, que el aspecto narrativo siempre estuvo presente. Era, vamos a decir en términos poéticos, un recurso que yo utilizaba. El año pasado publiqué El &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;caballero del yip colorado&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; que contiene poemas que son de la década de los noventa, también fue premiado &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Únicamente míos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; en México con el Premio Jaime Sabines y de este libro inédito voy a leer un poema. Se titula Amor de lejos.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;Amor de lejos&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Hicimos el amor a través de la mesa de recepción&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;de un hotel europeo.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Tu sonrisa me penetraba por los ojos y se instalaba&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;en la boca de mi estómago.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Tu voz me acariciaba los tímpanos,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;mordía mis orejas, los lóbulos, la nuca,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;me chupaba&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;las puntitas de los pezones.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Hicimos el amor desde lejos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Rodeados de gente que entraba y salía a la calle;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Tu mirada&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;besaba mis entrañas, me recorría&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;de punta a punta&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;como una boca sedienta,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;como una lengua ansiosa.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Yo te pensaba un sexo erecto y duro, durísimo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;debajo de unos pantalones de hilo gris.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Ni siquiera nos tomamos las manos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;ni siquiera&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;besaste mi mejilla al saludarnos.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Hicimos el amor con las palabras,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;con los tonos y los matices que alcanza el lenguaje,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;únicamente con los gestos del cuerpo y los cabellos,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;únicamente con las sonrisas entrelazadas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;como enredaderas de flores trasparentes.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Fue como hacer música.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Pudo ser en París y pudo ser en Roma,&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;en Londres, en Nueva York o en Frankfurt.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Hicimos el amor a través de la mesa de recepción&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;de un hotel…&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Sin tocarnos.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Tan sólo nos mirábamos y nos movíamos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;al contarnos historias de amor y muerte&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;¿Quién dijo que el cerebro humano es un órgano sexual?&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Pero eso no explica lo suficiente.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;&lt;i&gt;Es mucho más que eso; qué alegría…&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" lang="es-PR" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;En el caso de la novela es diferente. Yo comencé a escribir novelas porque es un género que me permite explorar una región de lo humano, el espacio que duerme entre la conciencia y las pasiones que la poesía no me permite. Un poema es una canción. Una novela un viaje a la aventura. Un poema es una canción. Escribo una novela para descubrir algo. En el &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Manuscrito de Miramar&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; acompaño a la narradora en el viaje que emprende al leer el manuscrito de su madre. ¿Puede ella soportar el conocer una verdad sobre su madre? Escribo esta historia para averiguarlo. En &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;castillo de la memoria&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; utilizo la historia y el mito para virarlo al revés. Juan Ponce de León encuentra la fuente de la juventud, pero ¿puede soportar la inmortalidad? Viajamos con él a través de 400 años de historia de Puerto Rico para averiguarlo. Al explorar la historia a través de la escritura de ficción también intento conocerme. &lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;En la última novela que escribo, que aún no he terminado, vuelvo a utilizar la historia. Entre otras cosas que no voy a contar, recreo una visita que Franklin Delano Roosevelt hizo a Puerto Rico en 1934. Está perfectamente documentada, y me documenté perfectamente. Fui a los archivos de Puerto Rico y a la biblioteca puertorriqueña de la Universidad de Puerto Rico, y reconstruyo esa visita de Franklin Delano Roosevelt que ni siquiera está en el libro de &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Historia de Puerto Rico&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; de Scarano. Ni siquiera. La reconstruyo utilizando la imaginación. &lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif;"&gt;Pienso que la escritura de ficción nos permite no sólo reconstruir la historia y recuperarla, sino que nos permite conocer la historia más a fondo al inventarnos sus detalles. Intento percolar la realidad. No sé. En eso trabajo en la actualidad y tengo la extraña impresión de que sólo comienzo arañar la piel de todo lo que quiero conocer.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-2641984934110720082?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/2641984934110720082/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=2641984934110720082&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2641984934110720082'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/2641984934110720082'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/10/olga-nolla-en-sus-propias-palabras.html' title='Olga Nolla en sus propias palabras'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/-aANz1hh_q7o/TDPwBUXEW0I/AAAAAAAAANo/oGWQEReDNN8/s72-c/retazos39.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-4952861443577640752</id><published>2011-09-28T22:59:00.004-04:00</published><updated>2011-12-03T20:25:11.450-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Poemas'/><title type='text'>Mídase al centavo</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-T_aBpnatlFs/TLT4skvO1FI/AAAAAAAAAP0/RV6RY0Zq4Bc/s1600/Retazos5.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://1.bp.blogspot.com/-T_aBpnatlFs/TLT4skvO1FI/AAAAAAAAAP0/RV6RY0Zq4Bc/s320/Retazos5.png" width="256" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Mídase al centavo &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;el vacío que nos cuelga &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de los párpados.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Contémplese el alba&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;mientras el sol&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;se abraza a la ciudad&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y nos abrasa los sentidos.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Interprétese el silencio &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que ocupa nuestras fauces &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y cuéntense –uno por uno–&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;los copos de bruma&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que orbitan nuestra sien.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Aquiétense to&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,serif; font-size: medium;"&gt;d&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,serif; font-size: medium;"&gt;as las or&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,serif; font-size: medium;"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia,serif; font-size: medium;"&gt;jas&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;cerquita del esternón&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;nos queda algo sonoro&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que se conmueve e ilumina&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;a pesar de…&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;a 8 de agosto de 2011 &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia,serif;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;MAA&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-4952861443577640752?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/4952861443577640752/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=4952861443577640752&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4952861443577640752'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4952861443577640752'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/09/poema.html' title='Mídase al centavo'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-T_aBpnatlFs/TLT4skvO1FI/AAAAAAAAAP0/RV6RY0Zq4Bc/s72-c/Retazos5.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-4333574088065616668</id><published>2011-09-17T17:56:00.000-04:00</published><updated>2011-09-20T22:30:29.125-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>En las letras, desde Puerto Rico (Serie Conversaciones fragmentadas)</title><content type='html'>&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Calibri";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: small;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;AntonioAguado Charneco hace comentarios sobre su novela LuzAzul y su manera deconstruir los personajes&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-AuOKm-AJhgU/Tneq_YKWvmI/AAAAAAAAATc/FX_KWZtjphQ/s1600/luzAzul.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://3.bp.blogspot.com/-AuOKm-AJhgU/Tneq_YKWvmI/AAAAAAAAATc/FX_KWZtjphQ/s320/luzAzul.png" width="207" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left; margin-right: 1em; text-align: left;"&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style="text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-1lDq5jZ4S3E/TnerbegZOII/AAAAAAAAATg/PQDOyrr7CH4/s1600/Tony+Aguado.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"&gt;&lt;img border="0" height="150" src="http://1.bp.blogspot.com/-1lDq5jZ4S3E/TnerbegZOII/AAAAAAAAATg/PQDOyrr7CH4/s200/Tony+Aguado.jpg" width="200" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="tr-caption" style="text-align: center;"&gt;Antonio Aguado Charneco&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;Entre las múltiples conversaciones que tengo grabadas conel narrador Antonio Aguado Charneco, encontré en mis archivos una que se ocupade la novela &lt;i&gt;LuzAzul&lt;/i&gt;, título quecircula en estos momentos por las librerías bajo el sello de &lt;i&gt;Isla Negra Editores&lt;/i&gt;. Como dice el propioautor, en esta novela los amores cruzados, ambiguos e inesperados habitanconstelaciones de una trama que se desarrolla en medio de una huelgauniversitaria. Me consta que pasaron años de corrección y retoque para que estenuevo título de Aguado Charneco estuviera disponible. Lo mismo ocurrió con lanovela &lt;i&gt;Anacahuita: Florespinas&lt;/i&gt;,publicado por &lt;i&gt;La Editorial&lt;/i&gt; de laUniversidad de Puerto Rico. Pero Tony, incansable y entusiasta como siempre hasido, en su argot riopedrense, apunta al respecto: “&lt;i&gt;El desierto se cruza paso a paso y cada paso nos acerca más a la meta.”&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;AntonioAguado Charneco&lt;i&gt;: &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;LuzAzul&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt; es unanovela relativamente corta. No sé como hablar de ella sin ser anticlimáticoporque no quiero dar a conocer la clave, el secreto de la trama. Estamosacostumbrados a novelas heterosexuales, muchísimas. De un tiempo para acá sehan realizado novelas que tocan la problemática del prejuicio, de la homofobia,de los talantes diferentes, de los amores sáficos, lésbicos y homosexuales,pero muy pocas tratan de la bisexualidad. Y en torno a eso es que gira lanovela. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;Cuando uno construye un personaje, como escritor unoaspira y procura que de las páginas salga esa mano que agarre el corazón dellector. Es como decir que Enrique Laguerre nunca picó caña, ¿verdad? y, sinembargo, escribió acerca del obrero de la caña como nadie. Lo que hace falta esser observador. Atreverse a hacer preguntas. Porque algunas de las amigas yconocidas que admiten ser bisexuales, que luego prefieren no ponerse ningunaetiqueta pero que aún así admiten ser bisexuales, yo les pregunto, ¿y cómollegan al orgasmo? Entonces ellas me explican las diversas formas en que lologran. Muchas experiencias en la novela no son mías, sino que son vicarias. Ypor otro lado, ese tanteo que uno hace hacia esas personas se hace sinprejuicio alguno pero siempre curioseando, y muchas veces te encuentras que nose molestan, son muy pocas las que se incomodan cuando se les aborda sobre esatemática tan tabú, que cada vez lo es menos gracias a Yocahú. Entre una cosa yotra contestan tus preguntas y tú vas estructurando. Pero aquí sigue dándoseese fenómeno de la literatura en el que las cosas siguen por su propio cauce.Tú intentas enviarlo por otros márgenes pero ese personaje se rehúsa a seguirlas pautas que el autor le dicta. Como que va por su propia ruta, y a fin decuentas uno dice &lt;i&gt;¡Ah, pal carajo, puessigue por ahí!&lt;/i&gt; En los cuentos eso ocurre en menor grado por la brevedad delgénero.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;También, entre medio de las dos orejas hay un archivopropio en el que, ocasionalmente, tú escribes algo como un trazo, como unboceto, por el cual crees que te vas a dejar llevar y no siempre ocurre así. Aveces tú planificas un personaje como personaje protagonista y acaba siendoantagonista. T&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="line-height: 115%;"&gt;ú planificas un meroactante, un personaje de segunda, y él solo se impulsa a primer plano. &lt;i&gt;¡Pues, jódanse, repártanse como quieran,coño, yo no me voy a poner pulsear con eso!&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia, 'Times New Roman', serif; line-height: 115%;"&gt;El que escribe muy pocasveces calca una persona de la vida real hacia un personaje literario. Casisiempre lo que hace es que lo arma, lo monta. Yo puedo montar un personaje conunas características tuyas y otras mías, y de esa &lt;i&gt;amalgama&lt;/i&gt; saco alguien que tiene de ambos pero que no es exactamenteninguno de los dos. Los personajes muy pocas veces, creo, son un calco dealguien. Muy contadas veces. Casi siempre es eso, ese armar el rompecabezas. &lt;i&gt;¡Táquete, y ahí sale el personaje!&lt;/i&gt; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Arial; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-4333574088065616668?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/4333574088065616668/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=4333574088065616668&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4333574088065616668'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/4333574088065616668'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/09/en-las-letras-desde-puerto-rico-serie_17.html' title='En las letras, desde Puerto Rico (Serie Conversaciones fragmentadas)'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/-AuOKm-AJhgU/Tneq_YKWvmI/AAAAAAAAATc/FX_KWZtjphQ/s72-c/luzAzul.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-5238525120798068204</id><published>2011-09-11T15:04:00.015-04:00</published><updated>2011-09-13T19:55:12.001-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>En las letras, desde Puerto Rico: nueva edición del Baquinoquio rinde tributo al poeta Edwin Reyes</title><content type='html'>&lt;style&gt;}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;     &lt;br /&gt;&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Cambria Math";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;     &lt;br /&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-kWIBFw97YLc/TX7NAYX-60I/AAAAAAAAAR0/Ld__JdB_S54/s1600/Tiesto.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="228" src="http://3.bp.blogspot.com/-kWIBFw97YLc/TX7NAYX-60I/AAAAAAAAAR0/Ld__JdB_S54/s320/Tiesto.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;La nueva edición del Baquinoquio, acontecimiento anual que celebra el genio creativo del pintor Roberto Alberty “Boquio”, se efectuará &lt;b&gt;el sábado 17 de septiembre&lt;/b&gt; de 2011, a partir de las &lt;b&gt;dos de la tarde&lt;/b&gt;. Evento que inicia en el Antiguo Cementerio de Carolina y culmina con un tradicional brindis en el Bar &lt;i&gt;El Pulguero&lt;/i&gt; será dedicado en su vigésima sexta edición al poeta y cineasta Edwin Reyes. Y para promover el evento el Comité Amigos de Boquio ha reproducido artículos en los que personalidades del mundo cultural se han expresado acerca del autor de &lt;i&gt;El arpa imaginaria&lt;/i&gt;. Incluimos en esta edición de &lt;i&gt;En&lt;/i&gt; &lt;i&gt;las letras, desde Puerto Rico&lt;/i&gt;, algunos fragmentos de los mismos. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;La catedrática de la Universidad de Puerto Rico, Mercedes López Baralt, recordaba en &lt;i&gt;Edwin Reyes, poeta y mitógrafo&lt;/i&gt;: “Era costumbre de Edwin –en nuestra larga amistad de cuatro décadas– estrenar muchos de sus poemas en mi casa. Gocé de privilegio tal con las antenas de la belleza en estado de alerta, como gozaría él las enseñanzas performativas de su amigo y mentor El Boquio, deconstructor al azar, a quien bautizara con lúcido humor como &lt;i&gt;gourmet de lo insólito. &lt;/i&gt;Todavía lo veo sentado en el sofá de mi apartamento de Hato Rey, leyendo con la intensidad sin límites de su pasión, a la que sólo le ponía bridas su reverencia ante el misterio. Y oigo su voz inolvidable, poderosa y tierna de matices. […] Celebré con júbilo el nacimiento de “La muerte del poeta”; también con gratitud sorprendida, al conocer que mi entrañable amigo me lo había dedicado. Este gran poema es, con su amistad sagrada, el mejor regalo que pudo hacerme Edwin Reyes.” &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Por su parte, Marisa Rosado, alma y corazón del Centro Cultural Casa Aboy, rememora en &lt;i&gt;Edwin Reyes Berríos en mi memoria&lt;/i&gt; el momento del deceso del poeta: “Ese día triste releí, entre otros, su poema &lt;i&gt;Oficio&lt;/i&gt; cuyo final dice: &lt;b&gt;&lt;i&gt;escribo, canto, no cesa/ mi empeño de hacer las cosas como me dictan las rosas exactas de mi cabeza/ y ya no me he de rendir/ ni me matará la muerte/ con la vida he de ser fuerte/ y a la vida he de rendir cuentas/ a la hora de morir&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;. Edwin rindió sus cuentas el 9 de enero y el miércoles 5 de septiembre de ese año, acogiendo una idea de mi esposo Efraín Rosado el día que fuimos a Ciales a sembrar sus cenizas, en homenaje póstumo nombramos la Sala de Actividades de la Casa Aboy con el nombre de Edwin Reyes Berríos. Edwin fue un fiel y solidario colaborador de nuestros esfuerzos desde los inicios de este proyecto cultural en el año 1975.” &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;El poeta y novelista Rafael Acevedo, en enero del 2001 se expresaba: “Queda decir que el homenaje mayor es agradecerle la palabra. El poeta, quien tiene ese don de asumir las palabras como si fueran la carne y la sangre, puede añadir sabiduría. Una cierta luz como la que ocurre cuando el sol reconoce su ocaso. Un deseo incontenible de vivir y decirlo todo para que nadie se quede sin saber y sentir. Quedan sus libros que van de la ternura del padre a la sencilla gloria del amante y el guerrero (que son iguales).” &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Para concluir esta edición de &lt;i&gt;En las letras, desde Puerto Rico&lt;/i&gt;, en la que nos hemos unido al merecido homenaje que el Comité Amigos de Boquio rinde a Edwin Reyes con su evento, incluimos dos poesías de reconocidos escritores del País. La primera pertenece al juglar del pueblo Eric Landrón, la segunda al poeta vinculado al colectivo Guajana, Edgardo López Ferrer, y finalizamos con ese gran poema de Edwin Reyes al que hizo referencia Mercedes López Baralt titulado “La muerte del poeta”.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;            &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;Al hermano Edwin Reyes&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;--------------------&lt;/span&gt;Eric Landrón&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Decir Edwin, es decir&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Maestro y hermano.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Coraje, riesgo y Pasión de fogaje,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Poeta del vértigo y de los laberintos, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Piloto de los misterios picaflores o en picada, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Frutero de la vida agria y dulce, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;venenosa y nutritiva, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;i&gt;y de las verdes, Edwin, por las maduras&lt;/i&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Cineasta entusiasta &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia; font-size: medium; line-height: 21px;"&gt;de historias con más comienzos al vuelo&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia; font-size: medium; line-height: 21px;"&gt;que inquietantes finales felices.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Inquilino de los Destinos sencillos y campeadores. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Profanador de tumbas lapidarias de los íconos, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Blasfemo de la injusticia venerada en otros templos.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Cazador&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia; font-size: medium; line-height: 21px;"&gt;de los pasos de los sabios  ancianos,&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de las semillas que derrotan a los desiertos, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de las lluvias torrenciales de la alegría,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;del dolor incrustado que reta, esculpe, zarandea y enseña,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y del Genoma Humano serpenteando &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;como chorro esquivo de incienso y fuego &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;en el alma eterna. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Decir a Edwin, es decir,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Corsario de la ternura&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;para el abordaje de los sueños.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Mordiendo, perpetuo y entre dientes,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;un puñal de amapolas&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;en el paladar de los sentidos,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y con un mar abierto y liberto &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;azotando, incólume,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;al viento, al sol y al salitre&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;entre ceja y ceja.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;A la memoria de Edwin Reyes&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span lang="ES" style="font-family: Georgia; line-height: 115%;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;----------------------&lt;/span&gt;Edgardo López Ferrer&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;¿Quién habita &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;el aire &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de tu madrugada, compañero? &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;¿Será la austeridad &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de tu mirada &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;otra luz &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES"&gt;&lt;div style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: medium;"&gt;de tu cantar sereno?&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: medium; line-height: 21px;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: medium; line-height: 21px;"&gt;¿Quién anda&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;por la noche &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que inventaste &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;para la tierna luz&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de tu palabra amada? &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: medium;"&gt;¿Será la piedra&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;dulce tiempo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;en el fulgor &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de tus manos? &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Sólo sé &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que el dolor &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;es un abultado espejo; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que la memoria &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;es otro juego &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de la nada;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y que &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de tanta vida &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;ardida &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;la luz es ya &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;tu música soñada.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;b&gt;La muerte del poeta&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: Georgia; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span lang="es-ES"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;------------------&lt;/span&gt;Edwin Reyes&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;por la calle de San Sebastián&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;bajo un lento río de luz &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;una curva profunda por la que va flotando &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;---------------------&lt;/span&gt;el cuerpo luminoso de Ofelia &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;ni un perro se mueve en la tarde &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;sobre los adoquines azules &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;va formándose un charco de prematura noche &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Ofelia es un lirio adormecido por la muerte &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;cuando pasa por el Colegio de Párvulos &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;una monjita la ve pasar y se estremece &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;al sentir esa súbita ráfaga de belleza &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;------------&lt;/span&gt;dorar las rejas del portón &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;debe ser una puta en La Perla &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;piensa la monja &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y se persigna bruscamente &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;Efraín El Loco iba doblando la esquina &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;----------------------------------------&lt;/span&gt;de San Justo &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;con su fiero turbante de apóstol &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y su violenta mano de amigo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;cuando el suave cadáver de Ofelia &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;-------------------&lt;/span&gt;le pasó por delante &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;¡es la virgen! rugió el loco &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;y cayó de rodillas sollozando &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;los ojos abrasados por el resplandor &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;------------------------------------------&lt;/span&gt;del cielo &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;el poeta estaba más abajo &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;en la acera de Tony’s Place &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;solo  tomando una cerveza &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;con un hermoso libro de las cartas &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de Henry Miller a Hoki Tokuda &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;pensaba en el amor precisamente &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;mientras miraba el río prodigioso &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;-------------------------------&lt;/span&gt;de la calle &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;que tanto le hacía añorar  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;el ya lejano río de su infancia &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;fue entonces cuando notó el fulgor sereno &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;del cadáver de Ofelia que bajaba &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;lo reconoció enseguida &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;por el aura fatal de su hermosura cabeza &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;--------------------------------------------&lt;/span&gt;de niña &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;el poeta tembló de dolor &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;pero más quiso contemplarla  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;de pie a la orilla del río la vio pasar &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;-------------------------------&lt;/span&gt;la quiso &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;soñó que era otro río el que pasaba &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;intentó detenerla con sus manos &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;---------------------&lt;/span&gt;y ya no la vio más &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;al otro día&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;los alumnos del Colegio de Párvulos  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;hallaron posado en la acera &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;un libro cubierto de rocío &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;--------------------------------&lt;/span&gt;y más allá &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;un puñado de flores extrañas &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;esparcido por los adoquines de la calle &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div lang="es-ES" style="font-size: 14pt;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia;"&gt;&lt;span style="font-size: medium;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="background-color: white;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="color: white;"&gt;-------------------------------&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;de San Sebastián&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-5238525120798068204?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/5238525120798068204/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=5238525120798068204&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5238525120798068204'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5238525120798068204'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/09/en-las-letras-desde-puerto-rico-nueva.html' title='En las letras, desde Puerto Rico: nueva edición del Baquinoquio rinde tributo al poeta Edwin Reyes'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/-kWIBFw97YLc/TX7NAYX-60I/AAAAAAAAAR0/Ld__JdB_S54/s72-c/Tiesto.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-5879310972021890449</id><published>2011-09-10T11:57:00.011-04:00</published><updated>2011-09-10T23:26:44.510-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Soliloquio'/><title type='text'>Cacápolis</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-tT2PB4mQg6k/TBGI5yQmhfI/AAAAAAAAAM4/vMf3p45fdiA/s1600/Retazos10.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://4.bp.blogspot.com/-tT2PB4mQg6k/TBGI5yQmhfI/AAAAAAAAAM4/vMf3p45fdiA/s320/Retazos10.png" width="266" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&amp;nbsp;&lt;style type="text/css"&gt;p { margin-bottom: 0.21cm; }&lt;/style&gt;  &lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;Hoy, las autoridades del norte nos confirmaron lo que ya sabíamos hace mucho tiempo. Es algo que se respira y siente por todas partes. También, entre las letras y los números del informe podemos     encontrar la contestación ha la siguiente pregunta: ¿ha perdido el pueblo puertorriqueño la capacidad para indignarse ante el atropello continuo de las autoridades? No, parece que no, lo que sucede es que el pueblo es consciente de que tomar las calles es un ejercicio que puede resultarle doloroso a las costillas y a los tuétanos en un país donde el gas pimienta es casi tan común como el  agua. Lo que todos sabíamos ya lo confirmó el Departamento de Justicia de los EE. UU. cuando nos dijeron: hemos perdido el control&amp;nbsp; de nuestro pequeño monstruo. El informe que rindieron se quedó corto y esto es así porque si profundizan mucho van a terminar embarrados. Los acróbatas no actúan sin la bendición de los dueños del circo. De todos modos, esperamos que en algo sirva el informe para mejorar las condiciones de vida de los hermanos dominicanos, la comunidad LGTB, las mujeres, los estudiantes y todos los que han sido víctimas de los desmanes del gobierno. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt; &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;El asunto del desmadre policiaco es solo uno de los muchos problemas que enfrenta nuestra polis  de caca. Y lo lamentable del asunto es que parece que necesitamos que venga alguien de afuera a señalarnos y una primera plana, &lt;i&gt;en BBC Mundo&lt;/i&gt;, para que nuestra clase política prometa que va cumplir con su deber. Todo el aparato gubernamental se encuentra inoperante gracias a la politiquería. Todas las agencias están divididas en dos equipos de &lt;i&gt;Football&lt;/i&gt; estadounidense: cuando ganan los rojos los azules se dedican a impedir que los otros anoten y viceversa. Mientras, pasan los años, los muchachos juegan al &lt;i&gt;Football&lt;/i&gt; y nuestra calidad de vida se deteriora. Y para salvarnos tenemos una canción de El Gran Combo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;span style="font-size: large;"&gt;Hubo una vez que nuestra polis no era tan caca y se podía caminar desde la Plaza del Mercado de Bayamón hasta el Residencial Barbosa y el único riesgo que nos corríamos era terminar con ampollas en los pies por no usar zapatos adecuados. Hoy tengo que repetir las palabras y del gran profeta Ignacio Rivera y decir... &lt;i&gt;not any more&lt;/i&gt;.  La travesía era la mar de interesante comenzábamos caminando en dirección a la Calle de la Perdición luego cruzábamos a la Calle los Comerío. Después, pasábamos por Vista Alegre, la Esquina de Méndez, Los Millones y el Resbalón hasta llegar a nuestro destino sin mayores percances que la molestia que pudiera causarnos algún perro impertinente  –inténtelo hoy– .&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; line-height: 100%; margin-bottom: 0cm;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;style type="text/css"&gt;p { margin-bottom: 0.21cm; }&lt;/style&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-5879310972021890449?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/5879310972021890449/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=5879310972021890449&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5879310972021890449'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5879310972021890449'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/09/cacapolis.html' title='Cacápolis'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-tT2PB4mQg6k/TBGI5yQmhfI/AAAAAAAAAM4/vMf3p45fdiA/s72-c/Retazos10.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-5473285323577288228</id><published>2011-09-09T21:01:00.002-04:00</published><updated>2011-09-09T21:03:57.937-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>En las letras, desde Puerto Rico</title><content type='html'>&lt;div style="font-family: Georgia,&amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;"&gt;&lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "MS Mincho";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;             &lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Cambria Math";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "MS Mincho";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;             &lt;style&gt;@font-face {  font-family: "Arial";}@font-face {  font-family: "Cambria Math";}@font-face {  font-family: "Calibri";}@font-face {  font-family: "MS Mincho";}@font-face {  font-family: "Georgia";}p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoChpDefault { font-size: 11pt; font-family: Calibri; }.MsoPapDefault { margin-bottom: 10pt; line-height: 115%; }div.WordSection1 { page: WordSection1; }&lt;/style&gt;     &lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;(Serie &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Papeles encontrados #4&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;)&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-OnwlvoXmeHA/TFeJh4_4OZI/AAAAAAAAAOU/RXHwlB8JfiM/s1600/Retazos40.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="266" src="http://1.bp.blogspot.com/-OnwlvoXmeHA/TFeJh4_4OZI/AAAAAAAAAOU/RXHwlB8JfiM/s320/Retazos40.png" width="320" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;&amp;nbsp;Ángel Matos habla de murallas y de su nuevo libro&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Eran los tiempos cuando el escritor Ángel Matos organizaba &lt;i&gt;Amurallados &lt;/i&gt;&amp;nbsp;en la Fundación Nacional para la Cultura Popular en el Viejo San Juan. Eran los tiempos cuando el poeta participaba de la &lt;i&gt;Guagua de la Poesía&lt;/i&gt; en el &lt;i&gt;Taller Cé&lt;/i&gt;, noche que organizó en esa ocasión la también poeta Mayda Colón. Desde ese entonces Ángel Matos, editor de &lt;i&gt;En la Orilla&lt;/i&gt;, cocinaba la publicación de su segundo libro, que acaba de lanzar al mercado Isla Negra Editores. &lt;b&gt;&lt;i&gt;Barcos de papel se presentará el próximo viernes 16 de septiembre, en la Fundación Nacional para la Cultura Popular, en el Viejo San Juan, a las 6:30 pm&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;. Por lo anterior &lt;i&gt;En las letras, desde Puerto Rico&lt;/i&gt; comparte con sus lectores una breve y primera conversación que sostuvimos con Ángel acerca de este libro.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;***&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Háblame de esta nueva edición de Amurallados.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;El segundo &lt;i&gt;season&lt;/i&gt; se titula &lt;i&gt;Amurallados&lt;/i&gt;. Le di ese nombre jugando con la idea de la ciudad y las diferentes murallas, que tenemos todos. En realidad, no hay gran diferencia en la dinámica que se dio en la primera temporada. Lo que sí me sorprendió fue que, a raíz de un reportaje que Rawy Vega le encomendó a Mariana Reyes para &lt;i&gt;La revista&lt;/i&gt; de El Nuevo Día, en esa primera noche había tanta gente que yo mismo ni no me lo creía. Pasó un fenómeno extraño, y fue que todos los que íbamos convocados por el concepto amurallados terminamos, de repente, abriendo nuestras propias murallas, y fueron muchas las que se abrieron porque vino gente de toda la isla. Yo me quedé en shock. Lo que ha ocurrido ha sido una antítesis total de lo que es el fundamento de estas noches de poesía.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;En estos momentos, ¿qué ocupa tu trabajo poético? &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Me ocupa el mar, me ocupan mis crisis existenciales que están a flor de piel. Todo para mí es una excusa para crear. Así que ahora yo estoy gozando con mis crisis existenciales.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;¿Cómo se diferencia esta nueva etapa en tu creación a la propuesta del 1er libro?&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;El primer libro fue una carta de presentación, y fueron poemas que mis amigos decían que no debían morir. Y ahora, en este momento de mi vida, estoy en una etapa de madurez intelectual y emocional, a diferencia de la etapa anterior en la que había poemas pujados, escritos con dolor. Ahora escribo los poemas riéndome del dolor. Tengo una conciencia, además, de mis metáforas. De esas palabras que fluyen solas con intensidad.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Cuando uno vive en la etapa universitaria, las murallas de todas las universidades, son esa gran metáfora que es materia prima de tu poesía. Uno vive metido en ese mundo y en esas imágenes y en todo ese saber. Pero cuando tú sales a la vida y la asumes con sensibilidad, con gusto, con esas ganas de vivir, uno se da cuenta de que ese saber universitario no es suficiente, que la práctica que hay en la calle también enriquece de igual manera. Por eso cuando escribo digamos que yo juego con el hombre culto que intento ser y también con el hombre cafre que soy porque vengo del campo y me gusta la vida popular y ver la dinámica en las barras. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Otros han dicho de ese segundo libro que es uno bien pensado. Te lo digo porque se lo envié a escritores como Rosario Ferré y me envió unos comentarios bien interesantes, bellísimos. Yo no escribo pensando en los académicos ni en los no académicos. Escribo intentando siempre acercarme a la vida y al poema con sinceridad, con aquello que siento. Eso es en resumen lo que yo hago.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Es evidente la dimensión lúdica de tu poesía.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Es que me gusta la joda. Me gusta joder, incluso cuando estoy solo, escribiendo. Intento que cuando alguien escucha mi poema, quien esté soltando la carcajada de turno entienda además que no tan sólo se están riéndose de mí, sino de ellos mismos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;¿Qué te mueve a ser gestor de varios proyectos culturales?&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;Lo que hago en estos eventos poéticos lo hago pensando principalmente para abrirle espacio a los demás. No lo hago por mí. Yo intento ser puente. Cuando hablo, por ejemplo en los medios, no hablo tan solo de mí, sino que hablo también de mis compañeros, de Ana María (Fuster Lavín), de Mairym (Cruz Bernal). Porque son la gente en la que yo creo. Por eso hago eventos culturales como &lt;i&gt;Amurallados&lt;/i&gt;. Por eso hago ediciones como &lt;i&gt;En la Orilla&lt;/i&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;¿Cuándo veremos ese segundo libro publicado?&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="ES-PR" style="font-family: Georgia; font-size: 14pt; line-height: 115%;"&gt;No quiero adelantar nada, pero una editorial muy importante de este país, por cierto negra, me citó para este próximo martes y hay una gran energía. Creo que mi segundo libro se va con ellos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/10483979-5473285323577288228?l=panaceasyplacebos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/feeds/5473285323577288228/comments/default' title='Comentarios de la entrada'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=10483979&amp;postID=5473285323577288228&amp;isPopup=true' title='0 Comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5473285323577288228'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/10483979/posts/default/5473285323577288228'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://panaceasyplacebos.blogspot.com/2011/09/en-las-letras-desde-puerto-rico-serie.html' title='En las letras, desde Puerto Rico'/><author><name>Miguel A. Ayala</name><uri>http://www.blogger.com/profile/10323686390152121533</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://3.bp.blogspot.com/_onQc7b0RRyw/SzbEWtcEBSI/AAAAAAAAAFo/VRWi8S2bkss/S220/yo1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-OnwlvoXmeHA/TFeJh4_4OZI/AAAAAAAAAOU/RXHwlB8JfiM/s72-c/Retazos40.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-10483979.post-7608217701650731810</id><published>2011-08-31T19:42:00.008-04:00</published><updated>2011-09-01T22:42:22.318-04:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Carlos Esteban Cana'/><title type='text'>En las letras, desde Puerto Rico: Envío, coda, y, a modo de posdata, los rostros del collage</title><content type='html'>&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;  	 	 	 	   &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-family: Georgia, serif; font-size: large;"&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-RRJNWvDaKrU/TcGrbVWtu4I/AAAAAAAAASQ/ESOZNU8hDis/s1600/Flores+pa+Ochosi.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" height="320" src="http://1.bp.blogspot.com/-RRJNWvDaKrU/TcGrbVWtu4I/AAAAAAAAASQ/ESOZNU8hDis/s320/Flores+pa+Ochosi.png" width="266" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;por Carlos Esteban Cana&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span style="font-size: small;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;***   ***   ***&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;A manera de posdata. &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;José Luis Vega finalizó su prólogo a la antología de cuentos &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Reunión de espejos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; con un &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Envío y coda&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;. De igual manera hago lo propio. Envío y coda. A Alejandro Tapia, a Manuel Alonso, a José Gautier Benítez y Rivera, a Cayetano Coll y Toste, a Luis Lloréns Torres, a Miguel Meléndez Muñoz,  a Antonio S. Pedreira, a Concha Meléndez, a Margot Arce de Vázquez, a Nilita Vientós Gastón, a Enrique Laguerre, a Julia de Burgos, a Luis Palés Matos, a Abelardo Díaz Alfaro, a René Marqués, a Emilio Díaz Valcárcel, a José Luis González, a Pedro Juan Soto, a Cesáreo Rosa Nieves, a José Emilio González, a Julio César López, a José Ferrer Canales, a Francisco Matos Paoli, a Ricardo Alegría, a Juan Antonio Corretjer, a Evaristo Rivera Chevremont, a José María Lima, a Hugo Margenat, a Vicente Rodríguez Nietzche, a Marina Arzola, a Juan Martínez Capó, a Angelamaría Dávila, a Clemente Soto Vélez, a Armindo Núñez, a Manuel Joglar Cacho, a Manuel de la Puebla, a Joserramón Melendes, a Pedro Pietri, a Edgardo Sanabria Santaliz, a Marta Aponte Alsina, a Eugenio García Cuevas, a Jesús Tomé, a Josean Ramos, a Nelson del Castillo, a Ana Lydia Vega, a Luis Rafael Sánchez, a Eric Landrón, a todos los que están antes y entre ellos. A cada una de estas personalidades va mi mayor admiración por lo que su obra significa para la cultura puertorriqueña. Cada uno de ellos serían, además mi auditorio perfecto para mostrar mis respetos, quizás otro &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Envío y coda&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, a los que, &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;como agua que fluye inagotable&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, han venido después y día a día, provocan o registran nuestra crónica cultural y literaria. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Es claro que hay varias de estas personalidades contemporáneas que son polifacéticas y la tentación de nombrarlos a todos, en cada uno de los géneros que se destacan, es palpable, pero hagamos esto como si de la carátula del &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Sgt Pepper’s Lonely Heats Club Band&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; se tratara, con la diferencia de que la selección sería responsabilidad de mis cuatro intereses: el creativo, el crítico, el periodista y el gestor. Ojo, que si hay ausencias notables es que, probablemente, algunas de esas ausencias, sean los propios protagonistas de mis entrevistas. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Los rostros poéticos de la esfera boricua que trasladaría al &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;collage &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;creativo serían Vanessa Droz, Magaly Quiñones, Mayda Colón, Amarilis Tavárez, Federico Irrizary, Yván Silén, Yvonne Ochart, Etna Iris Rivera, Aurea María Sotomayor, Edgardo Nieves Mieles, Noel Luna, Madeline Millán, David Capiello, Jaime Marcano Montañez, Juan Carlos Rodríguez, Michelle Rodríguez, Javier Ávila, Xavier Valcárcel, Hjalmar Flax, José Santos, Irizelma Robles, Iris Mónica Vargas, Chloé Georas, Yarisa Colón, Angel Antonio y Neysa Jordán. Ese mosaico que correspondería a la creación estaría incompleto si no se incluye aquellos escritores se dedican a la narración y al ensayo. Los rostros seleccionados serían Emilio del Carril, José Manuel Solá, José Pepe Liboy, Stefan Antonmattei, Emmanuel Bravo, Luis Negrón, Rafa Franco, Juanluis Ramos, Vanessa Vilches Norat, Magali García Ramis, Camilo Santiago, Jackeline Rivera, Lourdes Vázquez, Eduardo Lalo, Pedro Cabiya, Bruno Soreno, Max Resto, Marithelma Costa, Francisco Font.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif; font-size: large;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Los seleccionados para configurar esa dimensión que hace arte con el registro de la crónica cultural y el periodismo que se ocupa de la literatura serían: Caridad Sorondo y Gil Raldiris por las producciones televisivas &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;En la punta de la lengua&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; y &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Las rutas del Quijote&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Ángel Darío Carrero por su serie de entrevistas a personalidades del ámbito cultural; Mario Antonio Rosa por su trabajo con el catálogo de Isla Negra Editores y las páginas de &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;En rojo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; del semanario Claridad; Millie Gil por la creación y lo que significó el programa televisivo &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Cultura Viv&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;a para los escritores del País; Ana María Fuster por la página cibernética y revista de medios &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Borinquen Literario&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; el equipo de periodistas que, de una forma u otra, se ocupan de lo literario y cultural y dan lustre al periódico &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El Nuevo Día&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; (Tatiana Rivera, Ana Teresa Toro, Carmen Graciela Díaz, Carmen Dolores Hernández y su hijo, también cineasta, Luis R. Trelles, y Alejandro Carpio); En &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El Vocero&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; merece distinción particular Jorge Rodríguez. Radio Universidad cuenta con programas valiosos que atesoran nuestra cultura literaria como: &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Agenda de hoy&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; con la periodista Norma Valle; &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Piedra Papel y Tijera &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;conducido y producido por Rafael Josué Vega, y que en temporadas anteriores tuvo a los periodistas Ana Teresa Toro, a Pablo Arroyo León y Yeniffer Álvarez Jaimes en roles similares; Nelson Vera por su crítica de libros en &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Las Noticias&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;;  Melanie Pérez y Mayra Santos por el programa &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;En su tinta&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; El maestro Antonio Martorell y Rosa Luisa Márquez por &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Uno, dos , tres, probando&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;. En &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Diálogo&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, Peri Coss sentó las bases para ese periodismo de excelencia (que luego ha desarrollado en propuestas como &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Paliques&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; y &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;80 grados&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;), parámetro que continuó en su más reciente época el periodista y poeta Marcos Pérez, en el suplemento &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Desafío&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; destaca Mariana García Benítez, y en el equipo de redacción Hermes Ayala. En el periódico &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Primera Hora&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; se ha ocupado con respeto hacia la cultura literaria la periodista Olga Román, también podemos mencionar a H&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;éctor Aponte Arlequín.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR" style="font-size: large;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0in;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span style="font-family: Georgia, serif;"&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;Entre los gestores, esos que tienen o han tenido en sus hombros gran parte del acontecer literario durante los últimos 20 años, estarían: Nina Valedón y Loretta Collins por la revista &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Tongüas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Awilda Castro por los diversos y dinámicos eventos literarios que por un lustro marcaron el principio de la década anterior; Nicole Delgado por la revista &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Zurde&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; en el área oeste y la fundación junto a Xavier Valcárcel de Atarraya Cartonera; Vilma Bayrón por toda la gestión que generó el &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Proyecto del Fomento del Quehacer Cultural&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Luis López Nieves por ser el fundador, arquitecto y mentor del &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Programa de Escritura Creativa de la Universidad Sagrado Corazón&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Julio César Pol por ser el corazón de &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El Sótano 00931&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; durante su primera época, gestor de la emblemática reunión de escritores &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;De-Generaciones&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; y editor (junto a Loretta Collins, Nicole Cecilia Delgado y este servidor) de la antología &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Los rostros de la Hidra&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Manuel Martínez Maldonado, como Presidente de la Junta de Directores del Instituto de Cultura Puertorriqueña y miembro de la Junta del Pen Club, ha sido responsable de importantes visitas de escritores internacionales como Luis Antonio de Villena y Francisco Brines; Miguel Algarín por la fundación del &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Nuyorican Poets Café&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Alberto Martínez Márquez por su enorme labor, ya sea desde la antología que realizó junto a Mario Cancel (que dio perfil mayor a los escritores desarrollados en la década del 80) &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El límite volcado&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, o los medios radiales y regionales en el área oeste, o desde publicaciones cibernéticas como &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Letras Salvajes&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; o &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;El Poeta Invitad&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;o; Carlos Roberto Gómez por la enorme contribución que representa el catálogo de &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Isla Negra Editores&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; para la literatura en Puerto Rico durante los últimos 20 años; a Ángel Matos, creador de la publicación &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;En la orilla&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt; y organizador diversas peñas literarias como Amurallados;  Rafa Acevedo por la selecta editorial &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;La secta de los perros&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Samuel Medina por la revista y el proyecto editorial &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Agentes Catalíticos&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Dalia Nieves por la &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Feria Internacional del Libro&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Axel Alfaro e Isabel Batteria por el registro original y creativo que se desarrolló en la bitácora &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Derivas&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;, que aglutinó un grupo de interesantes creadores; Leticia Ruiz y Abdiel Echevarría por la revista y colectivo &lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;&lt;i&gt;Identidad&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="es-PR"&gt;; Gloria Tapia por el catálogo de publicaciones periódicas que la Oficina de Revistas del ICP ha ofrecido a lo largo de los años con propuestas como &lt;/span&gt;&lt;span lang="
